Het spoor terug langs de Alkmaarse woonboulevard

De Kwakelkade.

De Kwakelkade.

Wie op aangename wijze de verdwenen goederenlijnen op industrieterrein Huiswaard wil nalopen, en geen behoefte heeft om álle voormalige stukjes spoor te zien, kan zich het best beperken tot het tracé over de Noorderstraat en de Koedijkerstraat. Doe het alleen niet op tweede paasdag of tweede pinksterdag, want dan is het er meestal nogal druk. Deze twee straten zijn namelijk de ruggengraat van de, zoals ze het zelf omschrijven, de grootste woonboulevard van de kop van Noord-Holland. Ook wel bekend als ‘Alkmaar Overstad Woonwinkels’. Maar het is dus eigenlijk het restant van het tweede grote goederenspoor van Alkmaar.

Het is, voor wie er van houdt natuurlijk, een aangenaam ogende woonboulevard. De winkels zien er verzorgd en soms zelfs exclusief uit. Goed, dan hebben we het even niet over de usual suspects in dit soort winkelgebieden, zaken uit Karwei, Leen Bakker en Kwantum. Die hebben altijd, waar je ze ook tegenkomt, eenzelfde goedkope uitstraling – iets waar ontwerpers ongetwijfeld lang en uiterst intensief aan gesleuteld hebben om het preciés goed te krijgen. De rest oogt echter behoorlijk luxe. Althans, vanaf de straat gezien. Wat er in die zaken zelf is te beleven, valt natuurlijk een beetje buiten de opzet van dit boek. Bovendien, wie wil er nou winkeladviezen van een kerel die de godganse dag oude spoorlijnen afloopt?

Ondanks al die fraaie zaken, blijft de Alkmaarse woonboulevard toch iets rommeligs houden. Dat komt deels doordat de eigenaren van de zaken het ook hier weer vertikken om de ontwerpen van hun winkels exact op elkaar af te stemmen. Zo is er een aardig gebouw met een halfronde metalen gevel verrezen naast een paar panden die vooral opvallen doordat er talloze rechte houten balken tegen de muur zijn gespijkers. En die hebben dan weer een twee verdiepingen hoog gebouw naast zich met heel veel keurig op elkaar gemetselde gele stenen in de gevel. Alle drie aardig hoor, maar het past niet echt naast elkaar. Een bont festijn aan vlaggen (je valt hier pas echt op als je geen dundoek met je naam erop voor de deur hebt wapperen) maken het chaotische beeld compleet.

Maar er is nog iets dat de woonboulevard een enigszins rommelig karakter geeft, en het daardoor ook voor niet lifestyle-liefhebbers interessant maakt: het verleden van het terrein piept hier en daar uit de zijstraten tevoorschijn. Af en toe is tussen de frisgewassen woonwinkels een ietwat vervallen, morsig bedrijfspand te zien. Deze ‘achterkant’ van Overstad – zowel letterlijk als figuurlijk – maakt een tripje over het volledige netwerk van industriesporen absoluut de moeite waard.

IMG_6117Om niet helemaal te verdwalen op het bedrijventerrein, is het nuttig om terug te gaan naar de spoorbrug over het Noordhollandsch Kanaal, waar het begin van het goederennet zich bevindt. Die is het best te zien vanaf de overweg in de Noorderkade. Wie daar de blik naar het oosten richt, ontwaart na een kleine vijftig meter een veel bredere bovenleidingsboog. Waar de andere berekend zijn op twee bovenleidingen – één voor elke spoorbaan – is hier opeens plek voor een derde. Strikt genomen was die derde aansluiting niet nodig voor het goederenspoor – daar reden vooral diesellocs. Maar was die ruimere boog er niet, dan had de naar Huiswaard rijdende trein tegen een bovenleidingmast geknald, en dat wilden de spoorbouwers natuurlijk koste wat het kost voorkomen.

Langs de Zijperstraat is de aftakking ook te zien, zij het op een heel subtiele manier. Ergens halverwege deze straat – die parallel aan het spoor loopt – begint de sloot langs de treinbaan opeens veel smaller te worden. De noordelijke oever kruipt stukje bij beetje naar de zuidelijke oever, tot de sloot nog maar een paar meter breed is, en schiet dan weer terug. Op de plek waar de beide oevers elkaar bijna naderen, arriveerde het goederenspoor op het industrieterrein. De lijn bleef daarna langs de Zijperstraat lopen tot aan het kruispunt met de Koedijkerstraat. Wat er daarna gebeurde, komen we zo op. Eerst die Zijperstraat even, want de symboliek ligt hier prachtig voor het oprapen.

Strikt genomen is deze straat onderdeel van Overstad, maar dat zou je aan het begin nog niet zeggen. Een megabioscoop (in het voorjaar van 2015 nog een kale bouwput) en de beschilderde zeecontainers van Kaasfabriek – FabLab regio Alkmaar (waar creatieve ‘makers’ met hun ideeën aan de slag kunnen) bepalen er het beeld. Ook een garage en een sportcafé zijn nou niet echt specifieke bedrijven voor een woonboulevard. Of het moet zijn om mogelijkheden te bieden aan mensen die het klussen en het herinrichten thuis zat zijn en er even helemaal tussenuit willen.

De Zijperstraat.

De Zijperstraat.

Maar dan: achtereenvolgens duiken er verschillende zaken op die zich bezighouden met badkamers en sanitair. Met wonen dus. De gebouwen zijn wel aanzienlijk eenvoudiger dan de interieur- en lifestylepaleizen aan de Koedijkerstraat en de Noorderstraat. Hier zijn het meer een soort opgeleukte agrarische loodsen met een mega-waterkraan en een paar posters als uithangborden voor de bedrijven.

Er tussenin zitten verschillende kringloopwinkels, in dezelfde soort Spartaanse loodsen. Dit is dus figuurlijk de achterzijde van de woonboulevard. Alle spulletjes die daar ooit zijn gekocht, keren hier terug, iets minder blinkend en met een paar gebruikssporen, om hopelijk een nieuw leven te vinden.

Aan het einde van de Zijperstraat, bij de kruising met de Koedijkerstraat, bevond zich het grote Huiswaard-spoorknooppunt. Hier kon de trein twee, en met een kleine omweg zelfs drie kanten uit: naar het noorden van de Koedijkerstraat, terug naar het zuiden van de Koedijkerstraat of naar de Kwakelkade.

Eerst maar naar Koedijkerstraat noord, dan hebben we dat maar gehad. Dit was een kort spoortje naar het de plek waar de Koedijkerstraat stuit op het spoor Alkmaar – Den Helder. De weg gaat met een bocht verder naar het noordoosten, maar voor het spoor was het hier voorbij. Aan de westkant van het goederenlijntje staat een bedrijvengebouw dat trapsgewijs inspringt. De meeste bedrijven hebben slechts zijdelings iets met wonen te maken (of vallen watersport en fietsen tegenwoordig ook onder lifestyle?) Tegenover het bedrijvengebouw stond ooit een grote tuinhout- en stenenzaak. Die is inmiddels verdwenen. In 2015 rest daarvan slechts een grote, kale vlakte. Slechts de stenen muren van de entree herinneren eraan dat hier ooit iets heeft gestaan.

Het zuidelijke deel van de Koedijkerstraat kon de goederentrein niet in één keer bereiken. Daar was de bocht waarschijnlijk ook te scherp voor. De loc moest daarom met zijn wagons eerst de noordelijke tak van de Koedijkerstraat in voordat hij weer terug het zuidelijke deel van de Koedijkerstraat kon inrijden – naar wat nu de woonboulevard is.

Een trein kon vanuit de Zijperstraat ook in één keer doorrijden naar de Kwakelkade. Dat tracé ging met een mooie ruime bocht richting Hoornse Vaart. Vanaf de Koedijkerstraat kon een trein niet direct op de Kwakelkade komen. Dan moest die eerst weer terug de Zijperstraat in. Het was rond dit punt dus een ingewikkeld gemanoeuvreer.

Het begin van dat Kwakelkade-spoor lijkt nu een ietwat verlaten parkeerplaatje. Wie er op loopt of inrijdt, krijgt al gauw de indruk dat de hele zaak er dood loopt. Maar na de hoge bosschages langs de rand van het parkeerterrein, en na een lelijke loods met veel asbest op het dak, vleit de weg zich langs de Hoornse Vaart, waarmee het bijna linea recta richting Noordhollandsch Kanaal gaat. Al meteen als het spoortracé de bocht uitkomt, is de skyline van de Alkmaarse binnenstad te zien.

De Kwakelkade is op een andere manier – en nu letterlijk – de achterzijde van de woonboulevard. Dezelfde vormen als aan de Koedijkerstraat keren hier terug, zoals de gebouwen met de halfronde gevel en met de vele houten palen langs de muren. Het geeft dezelfde rommelige indruk als aan de voorzijde, met dit verschil dat het ook veel doodser is. Want de vlaggen ontbreken en de dienstingangen zijn vooral kaal en afgesloten. Pas in de laatste honderden meters, bij de zijkant van het winkelcentrum Noorderarcade lijkt er weer wat te gebeuren. Een aardig gebouw met veel ronde vormen en een buitengewoon gekleurd pand met allemaal gaten erin, verlevendigen het stadsbeeld. Jammer alleen dat het meeste er leeg staat.

Herinneringen aan het spoor zijn er niet. Althans, geen tastbare. Er zijn geen straten naar het goederenlijntje vernoemd en er zijn nergens plaquettes, informatieborden of desnoods in plastic gegoten foto’s te zien. Het spoor kwam en is inmiddels weer volledig verdwenen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s