Alkmaars laatste goederenspoor wortelde in Overstad

Bron: Kadaster

Het goederenspoor (de witte lijnen) in Overstad op een kaart uit 1971. Bron: Kadaster

Toen Alkmaar halverwege de vorige eeuw ruimte zocht voor zijn industrie, was het zuidelijke deel van de Huiswaarder- en Oosterweezen polder een voor de hand liggende plek. Het lag lekker dichtbij, maar wel zo’n plek dat stank en andere narigheid met de heersende zuidwestenwind mooi van de stad af woeien. Het gebied was goed bereikbaar over water – het Noordhollandsch Kanaal en de Hoornse Vaart liepen er pal langs – en goed bereikbaar over de weg.

Bovendien zat er al de nodige industrie. Aan de zuid- en oostrand van de polder hadden zich verschillende bedrijven gevestigd, waarvan Ringers Cacao Fabriek wel de meest in het oog springende was. Maar wellicht het allergrootste voordeel van dit deel van de Huiswaarder en Oosterweezen polder was de spoorlijn Alkmaar–Den Helder – feitelijk de noordgrens van het gebied. De gemeente en de NS hoefden slechts een simpel zijlijntje aan te leggen en het industrieterrein had meteen een prachtige spoorverbinding met de rest van de wereld.

Het plan voor de nieuwe goederenlijn was al in 1949 klaar, maar het duurde nog tot 1951 voordat de gemeente er definitief een klap op gaf. Dat leidde volgens Mark Alphenaar van het Regionaal Archief Alkmaar tot nogal wat ongedurigheid in de stad. Vooral de Kamer van Koophandel drong aan op een snelle aanleg van het spoortje. Die maakte zich steeds meer zorgen om de situatie rond het oude goederenspoor in Alkmaar – de lijn van het station naar de Kanaalkade. Daar zat de trein het toenemende verkeer in de stad steeds vaker in de weg.

In april 1953 was de nieuwe goederenlijn in de Huiswaarder- en Oosterweezenpolder (ook wel bekend als ‘Overstad’) gereed. Twee keer per dag reed er een locomotief naar het industrieterrein om wagons op te halen. Bedrijven betaalden voor dat overbrengen twee gulden. Tegelijkertijd schroefde de gemeente de kosten voor het vervoer vanaf de Kanaalkade flink op. Het nieuwe spoor maakte de oude goederenlijn echter niet in één klap overbodig. Het zou uiteindelijk nog zeven jaar duren voordat de lijn langs de Kanaalkade kon verdwijnen.

Het spoor in Overstad stelde in de eerste jaren ook nog weinig voor. Vlak na de spoorbrug over het Noordhollandsch Kanaal splitste het lijntje zich af van het hoofdspoor, bleef daar enkele honderden meters langs min of meer evenwijdig aan lopen tot de kruising met wat nu de Zijperstraat en de Koedijkerstraat is. Daar splitste het zich op in twee nieuwe sporen. Eén liep met een flauwe bocht richting Rekerdijk, terug naar het hoofdspoor, zonder daar echter weer op aan te sluiten. Een tweede, nog iets korter lijntje liep met een fraaie bocht naar de Kwakelkade. Daar stopte dat spoor. Althans, voorlopig.

Heel veel meer om naar toe te gaan, had dat goederenspoor in het begin ook niet. Hoe mooi de locatie misschien ook was, bedrijventerrein Overstad liep maar heel langzaam vol. De vestiging van bedrijven beperkte zich gedurende de eerste jaren tot een smalle strook in het oostelijke deel van het industrieterrein: het gebied tussen de Koedijkerstraat en de Kwakelkade. Maar daarna begon Overstad op stoom te komen en vestigden er zich steeds meer bedrijven.

De goederenlijn groeide mee. Als een wortelende plant baanden de sporen zich een weg over bijna alle grote straten van het industrieterrein. Het lijntje dat eerst nog bij de Kwakelkade eindigde, kreeg een vervolg naast de weg, langs de Hoornse Vaart tot aan het Noordhollandsch Kanaal. Het stukje spoor in de Koedijkerstraat stootte door naar beneden over de hele lengte van de straat. Bij de Noorderstraat kwam in dit deel van de lijn een aftakking die eveneens tot aan het Noordhollandsch Kanaal liep. In totaal kwam er zo ruim 2,5 kilometer spoor te liggen.

Met het goederenvervoer ging het de eerste paar jaar crescendo. Volgens cijfers die Mark Alphenaar noemt in een artikel over het spoortje in de Alkmaarsche Courant gingen er in 1957 1404 wagons het terrein af. Maar snel daarna kwam de klad er in. Terwijl het bedrijventerrein zich verder uitbreidde en het spoornet daar groeide, begon het goederenvervoer per spoor af te nemen. Niet alleen in Alkmaar, maar overal in Nederland. Vrachtwagens namen dit soort transporten meer en meer over.

In heel 1974 reden er nog maar 33 goederenwagons over de lijnen in Overstad. En het jaar erna helemaal niets meer. Het spoor verpauperde en was al snel niet meer te berijden – zelfs al zouden er nog klanten zijn. In 1977 was Alkmaar de goederenlijn zat en zegde aan het eind van dat jaar het contract met de NS op. Dat betekende niet dat de sporen daarna onmiddellijk verdwenen. De gemeente en de NS hikten behoorlijk tegen de kosten van het opruimen aan. De veldsporen bleven zodoende nog tot het begin van de jaren 80 liggen. De straatsporen verdwenen pas als ook de wegen in het gebied aan een opknapbeurt toe waren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s