De Spooktrein in Heerhugowaard [video]

DeSpooktrein1Er is wat af gefilmd langs het spoor, maar één van de meest memorabele opnamen was voor de Nederlandse film De Spooktrein uit 1939 nabij station Heerhugowaard. Memorabel in de zin dat een deel van het dorp een nacht lang op zijn kop stond. Cinematografisch stelde het – letterlijk – weinig voor.

De Spooktrein is een vrolijke thriller van Carl Lamac rond een groepje reizigers dat strandt op het fictieve station Valkenrade. Ze hebben door allerlei toestanden hun aansluiting gemist en moeten nu de nacht doorbrengen in de wachtkamer. Het station staat namelijk in de middle of nowhere (waarom hebben de NS het daar dan neergezet, vraag je je af. Maar goed, laten we niet meteen op alle slakken zout leggen) en taxi’s rijden er niet. De voortdurend zeer onheilspellend kijkende stationschef vertelt hen over de mythe van de spooktrein, die soms midden in de nacht langskomt en iedereen die er naar kijkt van schrik doet doodvallen.

En zie, uitgerekend die nacht arriveert dat ding. De spooktrein is natuurlijk geen echte spooktrein, maar wat er dan wel aan de hand is, moeten mensen maar zelf gaan bekijken. De Spooktrein is nog steeds op dvd verkrijgbaar en dan is het natuurlijk niet aardig om het plot verklappen, zelfs niet na 75 jaar. Het is trouwens een prima te pruimen film, ondanks af en toe tenenkrommend acteerwerk en een tamelijk op de lachspieren werkend decor. De wachtkamer van station Valkenrade heeft met zijn ruwe en vervallen pleisterwerk meer weg van een Eftelinghuisje. En wat de strobalen in die wachtkamer doen, is ook niet helemaal duidelijk, behalve dan dat ze enige bescherming bieden tijdens het vuurgevecht met de boeven… Oeps, toch een spoiler.

Ook spoortechnisch is er wel wat op de film aan te merken. De hendels van de wissels zien er authentiek uit, maar over het algemeen zetten de NS die niet in een ruimte neer waar het publiek vrij toegang tot heeft. Het mechanisme om de spoorbrug te openen oogt als iets dat ze hebben geleend uit een vroegmiddeleeuws kasteel, zo’n ding waarmee schildwachten de brug over de slotgracht omhoog en omlaag kunnen draaien. Maar laten we niet al te veel zaniken. Hitchcock liet ook wel eens een steekje vallen.

De filmposter van De Spooktrein uit 1939

De filmposter van De Spooktrein uit 1939

De Spooktrein is grotendeels opgenomen in de studio’s van Cinetone in Duivendrecht. De scenes die in Heerhugowaard zijn geschoten, zijn kort en een kijker moet wel heel erg goed op de hoogte zijn van de omgeving daar, wil hij er iets kunnen herkennen. Toch springen ze er uit. Het zijn de nachtelijke scenes waarbij de boeven met hun zogenaamde spooktrein op een dood spoor worden gerangeerd, merken dat ze in de val worden gelokt en de trein met veel gesis en gepiep stilzetten en terug laten rijden. Een verslaggever van de Alkmaarsche Courant schatte in 1939 dat het in totaal om zo’n 150 meter film ging, een paar tellen in een film van ruim een uur. Maar de opnamen daarvoor, eind augustus 1939, zorgden voor een zinderende nacht in Heerhugowaard.

Rond het station was het een drukte van belang. De NS hadden de stationschef, een machinist, een stoker en een handvol rangeerders naar het stikdonkere perronnetje afgevaardigd. En een locomotief natuurlijk (de NS 3903) die volgens de verslaggever ‘grote stoomwolken moest uitblazen en als een vuurspuwend gevaarte langs het perron moest stuiven’. Filmmaatschappij Cinetone was aanwezig met een legertje aan cameramannen, assistent-cameramannen, stafmensen, productieassistenten en employees die weinig meer hoefden te doen dan koppen koffie in te schenken voor dorstige filmmensen of water over de rails te sprenkelen (het regende in de film namelijk pijpenstelen).

Verder waren de burgemeester van Heerhugowaard en de gemeentesecretaris aanwezig en grote aantallen dorpelingen die – zoals de Alkmaarsche Courant al vaststelde – voor de eerste en waarschijnlijk ook laatste maal in hun leven een filmopname van dichtbij konden bewonderen. Die mensen konden meteen ervaren dat het leven van filmmakers niet alleen uit zorgeloze glamour bestaat. De regisseur zat bij het begin van de opnamen namelijk met de handen in het haar.

De filmboeven waren er om de een of andere onduidelijke reden niet in geslaagd om op tijd in Heerhugowaard te arriveren. En dus had productieleider Rudolf Meyer drie Heerhugowaarders laten optrommelen die voor de boeven konden doorgaan. Met petten op en grote rode zakdoeken om hun nek werden ze naar de filmtrein gedirigeerd. Daar waren ze vervolgens zo door plankenkoorts bevangen dat ze ergens op de achtergrond moesten worden gezet. Een sidderende boef vol in beeld, dat ziet er natuurlijk niet uit.

Gelukkig voor de regisseur arriveerde na enige tijd alsnog een auto met de echte filmboeven, zodat hij bij de volgende opnamen het oorspronkelijke scenario gewoon weer kon volgen. Om de reserve-boeven het gevoel te geven dat ze niet voor Jan met de korte achternaam uit bed waren gekomen, mochten ze in de opening van een goederenwagen gaan zitten, zodat hun dorpsgenoten hen later toch in de bioscoop konden bewonderen.

De eerste opnamen begonnen pas nadat het hele spoor ‘vrij’ was. Het moet voor de passagiers van de laatste gewone treinen een opmerkelijk gezicht zijn geweest om bij het anders zo duistere en stille station Heerhugowaard nu opeens grote zoeklichten en een enorme bedrijvigheid te zien. ‘Ze moeten minstens van mening zijn geweest dat er een autobus was aangereden en dat de spoorbaan nog werd afgezocht naar de brokstukken van de slachtoffers’, schrijft de verslaggever van de Alkmaarsche Courant.

En toen dan eindelijk ook de laatste naar Den Helder terugrijdende locomotieven in de nacht waren verdwenen, konden de opnamen beginnen. De productieleider vroeg op zo’n indringende wijze om stilte dat zelfs een groepje Heerhugowaardse schonen hun lachbuien inslikten, waarna een medewerker een zwart bordje liet beschijnen waar met krijt ‘252 D’ op was geschreven. Het bordje klapte dicht, de stationschef blies op zijn fluit en spoormensen seinden met lampen dat de filmtrein mocht vertrekken.

Even later raasde locomotief 3903 met vier goederenwagens voorbij, hevig stoom uitblazend. En daarna nog een keer, en nu met de inmiddels gearriveerde ‘echte’ boeven. ‘Is er zo stoom genoeg?’ vroeg de machinist bij het terugrijden. ‘Prachtig man’, had productieleider Meyer geantwoord. En wie de film driekwart eeuw later bekijkt, ziet dat er inderdaad niet op stoom is beknibbeld. De trein verdwijnt enkele keren in een sissende wolk volledig uit beeld.

Na de opnamen bleef het nog lang onrustig in Heerhugowaard, want de cafés in de gemeente mochten van de burgemeester de hele nacht openblijven. De inwoners konden zich zo nog iets langer een ingezetene van een echte, nooit slapende filmstad wanen.

Advertenties

2 thoughts on “De Spooktrein in Heerhugowaard [video]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s