Een stukje Alkmaar getekend door een goederenspoor

20150217_094921Het blijft een beetje vreemd stuk, die oostkant van de Stationsweg in Alkmaar. Er zijn onlogische bochten, uitstulpingen en lege vlakken: alsof er schaduwen hangen van dingen die er allang niet meer zijn. Dat is wel vaker bij stationsgebieden. Geen plek in een stad die zo dynamisch en veranderlijk is als de omgeving van een treinstation. Gebouwen en objecten komen en gaan, afhankelijk van de wensen van de spoorwegen en de gebruikers en van de eisen van de tijd. En al die verdwenen zaken laten hun afdrukken na in het stratenplan.

Aan de oostkant van het station is de goederenlijn naar de Kanaalkade een van de meest beeldbepalende objecten geweest. Dat begint al bij de vorm van het plein voor de bussen daar. Dat loopt een beetje taps toe. Vanaf de gelijkvloerse overweg naar de perrons neemt het trottoir een steeds grotere hap uit het plein. Handig om fietsenstallingen neer te zetten natuurlijk, maar daarvoor zal het vast niet zijn aangelegd. Ook het voetpad en het fietspad langs het plein buigen geleidelijk, met een fraaie bocht naar de Stationsweg, terwijl er op het eerste gezicht ruimte genoeg is om de hele boel rechtdoor te laten lopen.

De bebouwing aan de zuidzijde van de Stationsweg, op de kruising met de Helderseweg, vertoont een nog opvallender vorm. De gevels van de woningen gaan de hoek om in een ietwat ruwe, maar onmiskenbare kwart cirkel. Nou zijn rechte hoeken in dit deel van de stad sowieso betrekkelijk zeldzaam – het is overdreven om te zeggen dat deze wijk schots en scheef is gebouwd, maar ze zijn er niet teruggeschrokken van een paar bochten en schuine kruisingen in de stratenplannen – maar deze ronde vorm springt er uit.

De bocht is een overblijfsel van de goederenlijn, die aan de zuidkant van het stationsemplacement aftakte en ruim voor de Helderseweg de bocht naar beneden maakte. Op negentiende-eeuwse en begin twintigste-eeuwse kaarten is te zien dat het gebied ten zuiden van het station maar heel geleidelijk is volgebouwd. Zelfs op een militaire kaart uit 1922 is een groot deel van het terrein in de bocht nog ‘maagdelijk’. Toen het gebied uiteindelijk wel is volgebouwd, zijn de gevels netjes langs het spoor gezet. Toen de lijn in 1960 is opgeheven, bleven de contouren van het spoor, als een soort mal, achter in het stratenplan.

20150217_100758De route van het spoor was verder vrij overzichtelijk. Ze volgde de oude oever van het Noordhollandsch Kanaal (zoals die liep voordat het kanaal bij de spooraanleg in 1865 iets naar het noorden was geschoven), langs het Afgesneden Kanaalvlak en verder langs het Noordhollandsch Kanaal tot aan de Kaarsemakersgracht.

Wie het stukje volgt, krijgt een mooie indruk van hoe het historische deel van Alkmaar er tegenwoordig uitziet. Een kleine kanttekening hierbij: ik loop dit stuk al ruim acht jaar lang op weg naar mijn werk, dus ik kan het inmiddels wel dromen. Tegelijkertijd heb ik het zien opknappen van een ietwat haveloos deel van de stad, naar een interessante combinatie van oud en nieuw. Dan heb ik het niet over de nieuwe brandweerkazerne op het Afgesneden Kanaalvlak – die misschien iets te overweldigend en gladjes is voor de omgeving – hoewel het lichtobject van kunstenaar Paul Baartmans langs de gevel wel weer erg aardig is. De ’s avonds voortdurend van kleur verschietende led-buizen moeten het noorderlicht voorstellen. Of ze in die opzet slagen, moet iedereen voor zichzelf maar bepalen, maar ze zetten dit deel van Alkmaar wel in een vrolijk schijnsel.

Ook het gebouw met particuliere opslagruimten tegenover de kazerne kan wat mij betreft snel worden overgeslagen. Het is qua omvang misschien niet indrukwekkend, maar wel wat betreft lelijkheid. De golfplaterige gevel lijkt ontworpen te zijn voor een bedrijventerrein naast een snelweg. In de buurt van een historische binnenstad valt het nogal uit de toon.

Van een iets Alkmaarder maat zijn het gebouw van de oude gasfabriek tegenover de kazerne (lekker authentiek ogend en toch een modern kantoorgebouw) de nieuwe gebouwen op de hoek van de Helderseweg en de Geestersingel en de panden een eindje verder langs de Kanaalkade ter hoogte van de Paternosterstraat.

Op de Helderseweg/Geestersingel stond acht jaar geleden een herenhuis dat weliswaar mooi gebouwd was, maar duidelijk zijn beste tijd had gehad. De krakers die erin zaten maakten met grote borden hun afkeer van de toen al met rasse schreden naderende sloop kenbaar, wat het uiterlijk van het huis ook niet echt ten goede kwam. Na de ontruiming stond het er nog een tijdje vervallen bij – en leken de krakers zowaar nog gelijk te krijgen – maar inmiddels is er een nieuw gebouw verrezen. Het deel op de hoek Helderseweg/Geestersingel heeft vrijwel dezelfde uitstraling als het verdwenen herenhuis – alleen wel nieuwer en iets uitbundiger. De gevel gaat vervolgens geleidelijk, maar wel snel over in een modern, eenentwintigste-eeuws kantoorpand.

Bij de Paternosterstraat heeft een kantoorpand (dat in mijn ogen spuuglelijk was, maar wat misschien over 50 jaar wordt beweend als een verdwenen icoon uit de jaren 70) plaats gemaakt voor een aanzienlijk frisser ogend appartementengebouw. Echt interessant is het gebouw van de voormalige kaasfabriek Eyssen. Het pand, met zijn kenmerkende smalle ramen, is de afgelopen jaren volledig omgebouwd. Vanaf de straat ziet het eruit als een kaasfabriek – inclusief met levensgrote letters op de gevel geschilderde bedrijfsnaam en wapen – van binnen is het een modern appartementencomplex.

Het overige deel van de Kanaalkade is een tamelijk bonte staalkaart van hoe men in de afgelopen eeuwen dacht over de bouw van woningen en bedrijfspanden. Historische negentiende-eeuwse geveltjes staan er naast Jugendstil-paleisjes, jaren 50 koopgoot-panden en huizen die zo uit de Oostenrijkse Alpen lijken te zijn overgebracht. Het einde van de route is niet te missen, Kaarsemakersgracht met daarnaast de Karperton garage. Een mooi doorkijkje naar historisch Alkmaar geflankeerd door een bakstenen parkeerkolos. Het is wel vaker met die garages: ze zijn hartstikke nuttig, maar moeten ze nou echt zó afschuwelijk?

Advertisements

2 thoughts on “Een stukje Alkmaar getekend door een goederenspoor

  1. De naam van de parkeergarage “Karperton” komt volgens mij alleen in Almaar voor. Een lelijk gebouw met een leuke naam. Waar komt die naam vandaan ?

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s