Treinen langs de Alkmaarse Kanaalkade

Het Noordhollandsch Kanaal groeide ter hoogte van de oude binnenstad van Alkmaar uit tot één grote losplaats. Schepen konden er makkelijk aanmeren en een van de grote afnemers, de bevolking van Alkmaar, was lekker dichtbij. Er ontbrak eigenlijk nog maar één ding: een spoorlijn om de goederen naar verder weg gelegen gebieden te vervoeren.

De jonge Alkmaarse aannemer Jan Pot zag dat gat in de markt begin jaren 80 van de negentiende eeuw. Hij vroeg vergunning aan de minister om een spoorlijn langs de kade van de Noordhollandsch Kanaal te leggen, en kreeg die ook. Op 27 juni 1883 werd hem de concessie verleend voor ‘het hulpspoor te Alkmaar tusschen Station en Stad’. Een wat wonderlijke omschrijving misschien in de ogen van een moderne Alkmaarder, maar het tekent wel hoever het station destijds buiten de bebouwde kom lag.

Pot legde de lijn met bescheiden middelen aan, en exploiteerde haar aanvankelijk met nog bescheidener middelen, legt J. Kok uit in zijn boek ‘Stoomtrams rond Alkmaar’. De goederenlijn is volgens hem aangelegd met afgekeurde rails en dwarsliggers van de HSM. De goederenwagons werden getrokken door Belgische paarden. Het ritje naar station Alkmaar kostte de afnemers en rijksdaalder per wagon.

Het was trouwens een ondernemend type, die Pot. Rond 1890 was hij ook directeur van lokale telefoonnetten in Alkmaar en Den Helder. En behalve het goederenspoorwezen stortte hij zich ook op stoomtrams. In 1893 kreeg hij de vergunning voor de lijn Den Helder – Huisduinen, een stoomtram die vooral in de zomermaanden reed. Volgens Kok bouwde hij in zijn Alkmaarse werkplaats een locomotief met petroleummotor en personenrijtuigen voor zijn tramlijn. De petroleumloc bleek geen succes. De rijtuigen hielden het ruim twintig jaar uit.

In 1893 kreeg het Noordhollandsch Kanaal een betere beschoeiing en was het voor Pot mogelijk om zijn goederenlijn te verlengen tot de Kaarsemakersgracht. In 1908 stopte Pot met de exploitatie van de lijn, wat volgens Kok wellicht verband houdt met zijn verkiezing in de Alkmaarse gemeenteraad voor de Liberale Unie. De gemeente Alkmaar nam de goederenlijn over en vernieuwde verschillende onderdelen, waaronder een hulpspoorbrug bij de Tesselse Brug naar het Afgesneden Kanaalvlak.

Na de Eerste Wereldoorlog groeide de Kanaalkade uit tot een belangrijk handelscentrum. Vooral ook nadat de groentemarkt was verplaatst naar het Afgesneden Kanaalvlak en bij de toegangsdam naar dit schiereiland de NV Alkmaarsche Exportveiling van Land- en Tuinbouwproducten was geopend. De Belgische paarden waren toen allang ingeruild voor stoom- en later rangeerlocomotieven van de HSM en de NS. Op een stukje van het spoor hebben trouwens ook nog stoomtrams naar Bergen gereden. Dat heeft – om het cirkeltje op een merkwaardige manier rond te maken – uiteindelijk wel geleid tot de voortijdige dood van de oprichter van het goederenspoor. Jan Pot is in 1922 in Bergen door een stoomtram aangereden en door de gevolgen daarvan overleden.

Zijn geesteskind leefde nog enkele decennia voort, hoewel steeds minder levenskrachtig. De gemeente ervoer de goederenlijn steeds meer als een hindernis voor het steeds drukker wordende stadsverkeer. Op 1 januari 1960 is het spoor buiten gebruik gesteld. De rails zijn opgebroken. De plek leeft nu voort als een fietspad met daarnaast een serie parkeerplaatsen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s