Drie remises op een rij

Trams moeten ergens de nacht doorkomen. En er moet ergens een plek zijn waar het personeel ze kan onderhouden en repareren.

De ENET-centrale en -remise aan de Leidsevaart. Foto: collectie Stichting Historisch Genootschap De Blauwe Tram

De ENET-centrale en -remise aan de Leidsevaart. Foto: collectie Stichting Historisch Genootschap De Blauwe Tram

De Haarlemse trammaatschappijen hadden daar verschillende remises voor gebouwd: het ‘noodgebouwtje’ van de ENET aan de Schotersingel, het complex van de NZH aan het Soendaplein en de remise Leidsevaart van de ENET, ESM en later NZH.

Om met de kleinste te beginnen: de remise Schotersingel was een houten gebouw dat aan de westkant van de Schotersingel lag, ruwweg tussen wat nu de Van der Vinnestraat en de Jan Steenstraat is. Toen de remise verrees, was het hele gebied nog weiland. Het gebouw, dat vier sporen telde, was neergezet om de tram te stallen van de elektrische lijn naar Bloemendaal, die toen nog volkomen geïsoleerd lag.

In 1908, na de opening van de onderdoorgang in de Kruisweg in Haarlem, was de remise overbodig. De trams konden toen het stadsnet op en naar de hoofdremise van de ENET/ESM rijden. Het gebouw en de grond aan de Schotersingel zijn daarna verkocht. Opmerkelijk genoeg was er in de grote remise niet direct plek voor de Bloemendaalse trams. Ze moesten daarom in 1908 eerst een tijdje bivakkeren in een in de gauwigheid opgetrokken houten loods daar.

Die hoofdremise van de Haarlemse stadslijnen lag aan de Leidsevaart. De ENET was op dat terrein neergestreken na de opening van de lijn Zandvoort-Haarlem en de Ceintuurbaan. Op het terrein ten zuiden van de Pijlslaan stond sinds 1899 een 1500 vierkante meter grote remise met zes sporen. Daar was bovendien de elektriciteitscentrale gebouwd die de ENET-trams van stroom moest voorzien.

De grootste uitbreiding van het complex was in 1904, na de opening van de lijn naar Amsterdam. De ESM kreeg op het terrein een eigen remise, ten zuiden van de ENET-loodsen. De beide remises ondergingen in de decennia daarop nog verschillende, vaak zeer forse uitbreidingen tot er een verzameling gebouwen en loodsen stond waar op het hoogtepunt ruim 31 sporen naar toe liepen.

De gebouwen zijn volgens tramkenner Dick van der Spek in de decennia daarna talloze keren verbouwd en uitgebreid voor de tramdiensten. De meest in het oog springende was in 1931, toen de NZH haar hoofdkantoor bij de tramremises bouwde. Enkele jaren daarna begon de tram steeds meer van het terrein te verdwijnen. In 1957, na de opheffing Zandvoort-Amsterdam, stonden ze voor het laatst aan de Leidsevaart, in afwachting van de verkoop. Op de plek van de ESM-remise zijn nu woningen verrezen. De ENET-remise staat er nog wel, althans wat er in de loop der tijden van over is gebleven. Het is nu de autobusstalling en -werkplaats van het NZH Vervoer Museum.

De laatste Haarlemse remise, Soendaplein, is in 1913 door de NZH gebouwd op een stuk grond net ten noorden van de grens met het toen nog zelfstandige Schoten. Het trambedrijf wilde eigenlijk liever een stalling in de buurt van de Kleverlaan, maar Haarlem lag weer eens dwars. En dus week de NZH naar de buurgemeente uit.

‘Soendaplein’ was niet alleen het eindpunt van de elektrische tram naar de Haarlemmerhout, het was tot 1924 ook het beginpunt van de stoomtram naar Alkmaar. Om de rijtuigen van die laatste dienst weer terug te kunnen sturen, was bij de remise een klein emplacement met een draaischijf. De remise telde zes sporen die in 1917 en 1919 nog aanzienlijk zijn verlengd. Na 1948, na het verdwijnen van de tram uit de Haarlemse binnenstad, is ‘Soendaplein’ verder gegaan als busgarage, tot ook dat in 1970 moest verkassen. De voormalige remise heeft vervolgens lange tijd dienst gedaan als supermarkt. Die winkel staat er nog steeds trouwens, alleen is het remisegebouw in 1995 afgebroken en vervangen door nieuwbouw. Tijdens de sloop zijn er volgens Dick van der Spek op verschillende plekken rails terug gevonden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s