Torenhoge juwelen en andere bezienswaardigheden

De voormalige suikelsilo's van Sugar City.

De voormalige suikelsilo’s van Sugar City.

Komt de oude tramlijn in Halfweg eindelijk weer eens binnen handbereik, stuitert onmiddellijk de ene bezienswaardigheid na de andere voorbij. Het is oneerlijk verdeeld soms.

Maar het is in elk geval tijd om even af te stappen en rustig langs de route te kijken.

Halfweg is een van de plaatsen tussen Haarlem en Amsterdam die een geheel eigen skyline hebben. Een heel bijzondere ook. Naast de gebruikelijke kerktorens, schoorsteenpijpen en hoog uitgevallen historische gebouwen, die in elk willekeurig ander dorp de horizon verlevendigen, heeft Halfweg twee glimmende cilinders. Het zijn de tot kantoren omgebouwde silo’s van de voormalige suikerfabriek CSM. Projectontwikkelaar Cobraspen is bezig het oude fabrieksterrein op te knappen en opnieuw in te richten als een mega-vrijetijdscentrum annex kantorenpark.

Sugar City gaat het heten en de twee oude suikersilo’s zijn de blikvangers van het project – of landmarks zoals de architecten het in hun internationale vaktaal noemen. Landmarks zijn het zeker. Op een heldere dag, en vaak ook op een minder heldere dag, zijn de beide toren van kilometers afstand te zien. Door de bewerkte, metalen buitenkant glinsteren ze bij een beetje zon als juwelen aan de horizon. ’s Avonds vallen ze eigenlijk nog meer op omdat de gebouwen dan zijn verlicht met lampen die er voortdurend wisselende kleuren op schijnen.

Van dichtbij zijn de torens opvallend kleiner, maar wel veel indrukwekkender. Je verwacht dat iets dat je al aan de rand van Leiden kunt zien de hoogte van, zeg, de Euromast moet benaderen. Dat valt reuze mee. Tegelijkertijd springt de schoonheid van de beide gebouwen op enkele tientallen meters afstand nog meer in het oog. Die dingen zijn met een uiterste perfectie afgewerkt.

Ze vormen met hun uiterlijk een mooi contrast met de oude fabrieksgebouwen een eindje verderop. Grote, grauwe bakstenen kolossen zijn dat, waar het industriële verleden vanaf walmt. Ze zijn mooi, op een strenge manier. Echt zo’n plek waar beginnende bandjes met nors kijkende jongemannen zich kunnen laten fotograferen voor hun nieuwe albumhoes. Grappig genoeg zit er in de reeks gebouwen een soort tijdslijn. Komende vanuit Haarlem springt er eerst een twintigste-eeuws Nieuw-Zakelijk kantoorgebouw in het oog, vervolgens iets Amsterdamse Schoolachtigs en daarna een paar fabriekspanden die steeds verder terug lijken te gaan in de negentiende eeuw.

Het rijtje besluit met het kroonstuk, een rijkversierd zeventiende-eeuws gebouw. Dat is niet gebouwd door de suikerfabriek – die begon pas in 1863 – maar door het Hoogheemraadschap van Rijnland. Huis Zwanenburg heet het en die naam komt terug in de ornamenten bij een poort (twee duidelijk herkenbare zwanen) en in de naam van het dorp aan de andere kant van de Ringvaart. Dat het Hoogheemraadschap in Zwanenburg heeft vertoefd, is te zien aan de schilden aan de gevel van het gebouw met een rij klinkende adellijke namen.

Zowel de fabriekspanden als Huis Zwanenburg zijn nu kantoorruimte. Er is nog het een en ander te huur, is aan de teksten te zien die aan de gevel hangen. De letters zijn zo groot dat ze, als ze op een van de torens hadden gehangen, ook in Leiden te lezen zouden zijn. Dus de verhuur verloopt kennelijk nog niet zo vlot.

De naam van het huis leeft via een omweg ook voort in station Halfweg-Zwanenburg. Het zal ongetwijfeld zijn vernoemd naar het Haarlemmermeerse dorp en niet naar het oude onderkomen van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Waarmee het station wel weer bijzonder is, want het gebeurt niet vaak dat zo’n halte is genoemd naar een plaats in een andere gemeente – waar het over de weg trouwens nog ruim een kilometer vanaf ligt.

Het oude tracé van de tramlijn komt in Halfweg wel lekker dichtbij. Het tramspoor lag destijds vlak voor de suikerfabriek, stak met enkele trambruggen Zijkanaal F over en stortte zich vervolgens de bebouwde kom van Halfweg in. Daar heeft de lijn in de loop der jaren duidelijk zijn stempel op het centrum van het dorp gedrukt.

Tussen 1904 en 1905 passeerde de tram met een enkel spoor door een smalle straat de rooms-katholieke kerk en de bijbehorende pastorie. Een jaar later omsingelde de tram de kerk doordat ze er aan de andere kant een tweede spoor bij kreeg. Een interessante situatie, die echter niet meer is terug te vinden. In 1929 zijn de kerk en de pastorie onteigend en gesloopt. De trambaan verschoof naar het midden van de weg, waar een ruime halte kwam. Omdat er geen kerk meer was te vinden, is het Kerkplein in 1930 omgedoopt in het Plein en in 1946 nogmaals in het Dr. Baumannplein. Dat zijn nu twee ventwegen langs de N200.

Maar het is nog niet gedaan met de interessante zaken in Halfweg. Even voorbij de protestantse Grote kerk liep een spoor naar de Ringvaart en naar een elektriciteitscentrale die daar in 1904 verrees. Het spoor is gebruikt bij de bouw van de centrale. Later is het ook gebruikt voor kerende trams, die de dienstregeling tussen Amsterdam en Halfweg moesten versterken. Ook is de lijn gebruikt voor het overbrengen van materieel van en naar het Waterlandse net. Dat zette de trammaatschappij in de Ringvaart op schuiten. Het spoor is bovendien gebruikt als sloopplaats voor een reeks overbodig geworden motorwagens.

Hoewel deze lijn dus een manusje-van-alles was, is het niet gebruikt om brandstof naar de elektriciteitscentrale te vervoeren. Dat gebeurde over het water – wat ook de voornaamste reden was om de centrale langs de Ringvaart te bouwen. De zijlijn had trouwens nog een eigen aftakking: kort na de bocht bij de Rijksstraatweg splitste een lijntje af dat achter het toenmalige omvormingsgebouw liep. Later is die lijn doorgetrokken tot halverwege het dorp.

Veel herinneringen aan de beide zijlijnen en de elektriciteitscentrale zijn er niet meer. De centrale zelf heeft plaats gemaakt voor enkele grote appartementengebouwen. De weg langs het spoor daar naar toe – dat tot en met de Tweede Wereldoorlog heel toepasselijk Centraleweg heette is omgedoopt tot Oranje Nassaustraat. Het tweede zijlijntje biedt nu plaats aan een kinderdagverblijf en een parkje. Eén kleine verwijzing is er nog wel: ten oosten van de plek waar de centrale ooit stond ligt het Remisepad.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s