Met een melkkan de geschiedenis in

Tramstation Zandvoort. Foto: collectie Stichting Historisch Genootschap De Blauwe Tram

Tramstation Zandvoort. Foto: collectie Stichting Historisch Genootschap De Blauwe Tram

Er heerste in de laatste junidagen van 1899 een grote opwinding in Haarlem en Zandvoort. De allereerste tram tussen beide plaatsen stond op het punt te gaan rijden. Nu is de ingebruikname van een nieuwe lijn altijd een mooie aanleiding voor een feest, maar deze keer was het wel heel bijzonder. De tram tussen Zandvoort en Haarlem was namelijk de eerste in Nederland met een bovenleiding. Een primeur dus.

Het was niet de eerste elektrische tram in Nederland. Die had al zeventien jaar daarvoor gereden – ook in Zandvoort trouwens, op het later te bespreken lijntje naar Park Kostverloren. Die tram kreeg zijn stroom via de rails, dat om voor de hand liggende redenen tamelijk gevaarlijk en onpraktisch bleek. En sinds 1890 maakte in Den Haag een met een accu uitgeruste motorwagen ritjes naar Scheveningen. Ook dat systeem beviel niet heel erg. De accu’s waren groot en plomp en leverden maar een beperkt vermogen. De beugeltram, die zijn stroom van buitenaf kreeg via een normaal gesproken niet te bereiken draad, bleek veel handiger en veiliger.

In het buitenland reden maatschappijen al volop met dit soort trams, en in de laatste zomer van de negentiende eeuw was ook Nederland aan de beurt. De proefritten van de Zandvoortse tram vanaf het Heerenhek in Haarlem trokken een enorme belangstelling. Dagelijks stonden er horden fietsers en wandelaars stil bij het beginpunt om te kijken hoe dit nieuwe wonder van techniek het er af bracht. De toeloop was nóg groter toen op 17 juni 1899, een kleine week voor de verwachte opening van de lijn, het nieuwe viaduct over de spoorlijn werd beproefd.

Behalve het gewone publiek was ook de Raad van Toezicht op de Spoorwegen aanwezig (die natuurlijk ook graag wilde weten of de boel het hield, zodat de stoomtrein tussen Leiden en Haarlem straks niet zo’n elektrisch ding op z’n dak kreeg). Verder waren de directeur van de ENET en nog een bende ingenieurs en gemeenteambtenaren present. Het viaduct was volgestouwd met meetapparatuur, terwijl een zo zwaar mogelijk belaste tram er met volle snelheid overheen denderde. Het viaduct hield het!

Toch durfden veel mensen niet in te stappen tijdens de eerste rit. Zandvoorter N. J. Spoelstra vertelde bijna 60 jaar later hoe zijn plaatsgenoten hun ogen uit keken toen het kleine, hard rijdende wagentje op het eindpunt van de lijn aankwam. De joviale conducteur nodigde de omstanders uit om in te stappen en mee te reizen naar Haarlem. Het was gratis deze keer. Het is uit het verhaal van Spoelstra niet helemaal op te maken of dit tijdens de openingsrit op zaterdag 1 juli was of tijdens de eerste normale rit op maandag 3 juli. Hoe dan ook, de meeste ouderen vertrouwden het niet en sloegen de uitnodiging beleefd af. Spoelstra, toen tien jaar oud, sprong er wel in. Met een kan in zijn hand – hij was door zijn ouders op pad gestuurd om melk te halen – snorde hij even later richting Haarlem.

Toen ze bij het hoge tramviaduct aankwamen, zonk de meeste passagiers alsnog de moed in de schoenen. Ze durfden er niet over. De conducteur bleek opeens niet zo joviaal meer en zei dat ze dan maar moesten uitstappen en terug naar Zandvoort moesten lopen. Eenmaal thuis kreeg Spoelstra zwaar op zijn donder van zijn inmiddels dodelijk ongeruste ouders. Ten eerste omdat hij niet had gevraagd of hij met de tram mee mocht en ten tweede omdat hij nog steeds geen melk had. Als late pleister op de wonde kreeg hij in 1957 van de NZH een retourbiljet om de allerlaatste reis van de tram mee te maken.

De ENET legde de officiële gasten – zo ongeveer de hele bestuurlijke top van dat deel van Noord-Holland zat in de tram – tijdens de openingsrit aanzienlijk meer in de watten. Na een bezoek aan de nieuwe elektriciteitscentrale voor de tram, de remise en de werkplaats, reden de vijftig eregasten met een versierde feesttram richting kust. Bij het Heerenhek en in Zandvoort waren prachtige erepoorten opgericht over het spoor. Bij aankomst wachtten vele honderden voorbijgangers de eerste tram op.

Na een korte wandeling op het strand zetten de genodigden zich aan de lunch, waar ze er onder het genot van een paar glaasjes lustig op los speechten. Het was al laat in de middag toen de tram, opnieuw toegezwaaid door vele toeschouwers, weer in Haarlem aankwam.

De moderne tram had zijn eerste rit gemaakt in Nederland. Er zouden er nog vele volgen. Maar die verliepen soms in een wat minder vrolijke sfeer.

Advertisements

One thought on “Met een melkkan de geschiedenis in

  1. Uitstekend verhaal. Met de huidige volte op de weg, vraag ik me af of een terugkomst van het tram-achtig vervoer weer in de toekomst ligt. Ja, jammer dat de Boedapester er niet meer is. Andere kunnen die eervolle plaats wellicht innemen, nu onder geheel andere omstandigheden: teveel autos en mensen die toch voor weinig kosten naar het strand willen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s