Puzzelend naar Den Hout

Foto: collectie Stichting Historisch Genootschap De Blauwe Tram

Foto: collectie Stichting Historisch Genootschap De Blauwe Tram

Met de oude tramroute in de hand is het aan het einde van de Bronsteeweg even schrikken. Het tracé, dat op papier simpel de weg oversteekt en aan de overkant van de Heemsteedse Dreef de Middenlaan op tingelt, is in de barre werkelijkheid van nu weggespoeld door een vierbaans-vloedgolf van asfalt. Het is alsof de lijn op de grens van Heemstede en Haarlem ophoudt te bestaan. En alsof ze daarna in Haarlem hebben besloten dat het mooi is geweest met die Blauwe-Tramonzin en alle herinneringen aan het spoor volledig hebben uitgewist.

Nu zijn er wel meer plekken op de oude tramroute waar de moderne tijd op hardhandige wijze heeft huisgehouden. In de meeste gevallen hoef je dan alleen maar in het verlengde van de tramlijn recht vooruit te kijken om het spoor ergens in de verte weer te kunnen oppakken. Maar op de kruising van de Bronsteeweg en de Heemsteedse Dreef is aan de overkant van de weg slechts een rijtje huizen te zien. Of wacht… Volgens de oude kaart stak de tram de straat met een vloeiende bocht over. Ze maakte geen haakse hoek naar de Heemsteedse Dreef, zoals de Bronsteeweg nu doet. Dus als we de blik ietsje meer naar het noorden richten en de bocht in de weg aan de overzijde ook een beetje rechttrekken… Kijk, dan sluit het toch weer mooi op elkaar aan.

Vervolgens ligt een nieuwe puzzel in het verschiet, want de aansluitende straat heet geen Middenlaan, zoals de oude tramkaart meldt, maar Churchilllaan. Of, zoals het straatnaambord aangeeft: Churchill-laan. Dat klinkt niet als een straat waar de Blauwe Tram doorheen gereden kan hebben. Toen de route in 1917 in gebruik was genomen, was Churchill een afgetreden minister van Marine. Kortom, hij was nog geen grootheid naar wie je straten vernoemt.

Maar dat is dan weer het leuke van Haarlem. Toen hij na de Tweede Wereldoorlog wél een grootheid was, wilde de stad kennelijk geen kale weg in één of andere nieuwbouwwijk naar hem vernoemen – zoals in veel andere plaatsen is gebeurd. Ze wenste de Britse staatsman een straat toe met enige allure. En dus kreeg de Middenlaan – want het is wel degelijk deze straat – enige tijd na de bevrijding nieuwe straatnaamborden. Met streepjes er in. Want die drie l’en achter elkaar, dat blijft lastig.

Nog iets opmerkelijks op dit punt tussen Heemstede en Haarlem: ook op deze plek gingen de stoomtram en de elektrische tram hun eigen weg. Waar de elektrische jongens tot dusver voor de kortste weg kozen en de rare slingers van de stoomtram uit hun routes verwijderden, hebben ze het in Haarlem precies andersom gedaan. De stoomtram reed eertijds in een bijna rechte lijn naar het noorden, naar de Dreef. De elektrische tram bereikte die plek tamelijk zwalkend.

Het is wel een mooie omweg, dat moet gezegd. Het enige verschil met Heemstede is dat ze hier de trottoirs hebben mee-geasfalteerd, wat de straat een beetje on-Nederlandse sfeer geeft. Voor het overige waan je je hier gewoon weer in de welgestelde delen van de zuidelijke buurgemeente.

Aan het einde van de Churchill-laan, bij de kruising met de Vijverlaan, draait de weg naar het westen. Ze doet dat met een bocht die zo geleidelijk is dat ze wel gemaakt móet zijn voor de tram. De Kleine Houtweg, die er op volgt, maakt zo’n zelfde langzame bocht, maar nu naar het noorden. Vlak ervoor staat een kinderdagverblijf/buitenschoolse opvang met de naam ‘Op stoom’. Heerlijk ontoepasselijk dus, voor een plek waar de stoomtram nu juist níet heeft gereden.

De tram volgde de Kleine Houtweg tot aan het poortgebouw van verzorgingshuis Spaar en Hout. Daar eindigde ze aanvankelijk op een merkwaardig emplacement: een soort plankensteun, die alleen maar was bedoeld om netjes aan de regels te voldoen. Haarlem eiste namelijk dat lokale en interlokale lijnen vanwege vergunningsvoorwaarden strikt gescheiden bleven. Tegelijkertijd wilde de NZH dat de lijnen met elkaar in verbinding stonden, zodat ze materieel kon uitwisselen zonder allerlei rare fratsen te hoeven uithalen.

Toen de maatschappij in 1916 toestemming kreeg om ook de lijn naar Heemstede te elektrificeren, trok ze het eindpunt van de lokale tram vanaf het Soendaplein door naar de Hertenkamplaan in de Haarlemmerhout. Daar eindigde de stadslijn in twee kopsporen die loodrecht op de Kleine Houtweg stonden, beschrijft Dick van der Spek in zijn NZH-Railatlas. De interlokale lijn uit Heemstede eindigde ter hoogte van de Hertenkamplaan in twee kopsporen in het verléngde van de Kleine Houtweg. Tussen de beide lijnen bleef zeker een meter afstand, zoals de concessie ook vereiste.

Om toch materieel van de ene naar de andere lijn te kunnen overbrengen, had de NZH een dubbelspoor aangelegd tussen de beide tracés, dat met een boog van de Heemsteedse naar de stadslijn liep. In principe hadden de trams gewoon kunnen doorrijden, maar dat deden ze niet. De interlokale tram stopte bij de Hertenkamplaan, waar de reizigers moesten overstappen naar de lokale lijn. Deze situatie duurde tot 1925, toen de stadstram eindelijk mocht doorrijden naar het zuiden. Volgens Van der Spek bleef het emplacement liggen tot het einde van de tramexploitatie. Het deed af en toen nog dienst als eindhalte voor tussendiensten in het bollenseizoen.

Advertenties

One thought on “Puzzelend naar Den Hout

  1. Een kleine aanvulling op het verhaal over de eindhalte van de interlokale lijn bij de Haarlemmerhout. Vanaf de elektrificatie in december 1932 reed de interlokale tram via het verbindingsspoor door over de stadslijn naar het Haarlems station. Dat gold echter alleen voor de motorwagens. Bijwagens moesten worden afgekoppeld en bleven achter op de interlokale einsporen. Ze konden weer worden aangekoppeld als de tram naar Leiden op de terugrij het betreffende punt weer had bereikt. Bij het eindpunt was dan ook vaak een extra motorrijtuig aanwezig om het nodige rangeerwerk te kunnen verrichten. Een heel gedoe. Op de genoemde eindsporen stonden, vooral in de zomer, drie tot vier bijwagens gestald.
    Bernard Lems, Blauwe Tram liefhebber.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s