De vader van de HSM-stations

Dirk Margadant

Dirk Margadant

Dirk Margadant is al bijna een eeuw dood. Maar zou deze architect van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij nog leven, en zou hij met de trein door het westen van het land reizen, dan kon hij redelijk tevreden uit het raam kijken. Een belangrijk deel van zijn werk staat er nog. Alleen moet hij dan wel IJmuiden zien te  mijden. Maar daar rijdt toch geen trein meer, dus dat komt wel goed.

Margadant was tussen 1880 en 1908 de hoofdarchitect van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij en daarmee de ontwerper van veel van de fraaie stations langs de Oude Lijn. Het bekendst is hij van station Haarlem – het meesterwerk waarmee hij zijn spoorcarrière afsloot – en van station Den Haag Hollands Spoor. Maar hij leefde zich ook uit op de vele kleinere spoorgebouwen langs de HSM-lijnen.

De op 22 februari 1849 in Den Haag geboren Margadant was een bijzondere architect. Vermoedelijk heeft hij geen speciale opleiding voor het vak genoten, maar heeft hij het in de praktijk geleerd. Hij begon in 1870, op zijn 21ste dus, op de bouwkundige afdeling van de HSM. Na tien jaar mocht hij zijn eerste eigen station ontwerpen: het nieuwe hoofdstation in Leiden. Hij zette een monumentaal ogend, neoclassicistisch gebouw neer – grotendeels volgens de architectonische mode van die tijd.

In 1888 ontwierp hij station Den Haag Hollands Spoor. Volgens het Nederlands Architectuurinstituut (NAI) was het niet alleen een fraai gebouw met een uitbundige internationale renaissancevormgeving, maar ook één met verschillende vernieuwingen, zoals de verhoogde sporen en het centrale perroneiland met wachtkamers en restauratie. In de jaren daarna ontwierp Margadant verschillende kleinere stations in een eenvoudige chaletstijl, waaronder Santpoort Zuid, Bloemendaal, Lisse en Vogelenzang-Bennebroek. Maar hoe eenvoudig ze ook waren, de gebouwen hadden altijd wel een paar architectonische grapjes, want hij bleef spelen met motieven die hij aan Berlage en Jugendstil ontleende.

Of hij bij het allereerste station IJmuiden betrokken is geweest – het eenvoudige station langs het Noordzeekanaal – is niet bekend. Wel was hij de ontwerper van het nieuwe station IJmuiden uit 1899, het tweede station Velsen uit 1891 en het derde station Velsen (later Velsen IJmuiden-Oost) uit 1902. Hoewel de uitstraling van zijn ontwerpen vaak overeenkomt, is geen gebouw exact hetzelfde. Hoogstens keren er elementen terug.

Margadant sloot zijn carrière bij de HSM af met station Haarlem (1908). Over dit ene station zijn al verschillende belangrijke boeken gevuld – zoals dat van Klaas van Giffen uit 2006. Het is daarom een volstrekt kansloze zaak om het ontwerp hier in een paar zinnen uit de doeken te doen. Het station is volgens het NAI in elk geval één van de hoogtepunten, zo niet hét hoogtepunt van de Berlagestijl in Nederland.

Wie verwacht dat Margadant in zijn tijd als toparchitect is bejubeld, komt bedrogen uit. Hij was er zelf een beetje bitter om, meldt het Bouwkundig Weekblad bij zijn overlijden. Hij vond dat hij van vakgenoten nooit de eer had gekregen die hem toe kwam. ‘Dat kon hem smartelijk treffen’, stelt de schrijver van zijn necrologie. Voor een deel had Margadant dat gebrek aan erkenning aan zichzelf te wijten. Hij was niet iemand die zich nadrukkelijk in architectenkringen bewoog. Dat lag niet zo in zijn aard – hij was een stugge man, die streng was voor zichzelf en voor anderen – maar hij hoefde ook niet zo nodig. De meesten van zijn collega’s waren vrij gevestigde architecten die zich voortdurend in de kijker moesten spelen. Margadant was bij de HSM, een van de weinige spoorwegmaatschappijen met een eigen architect, altijd van voldoende werk verzekerd. Hoewel hij zich enigszins miskend voelde, is hij tijdens zijn loopbaan geregeld benoemd in adviescommissies van brancheverenigingen en de overheid. De belangrijkste was volgens het NAI zijn bijdrage aan het onderzoek naar de Beurs van Berlage, toen dat gebouw gebreken begon te vertonen.

Dirk Antonie Nicolaas Margadant overleed op 26 oktober 1915 in Amsterdam op 66-jarige leeftijd. Zijn werk leeft voort langs het spoor, maar niet overal. Zijn stations in Amersfoort, Schiedam, Hillegom en Leiden – niet de minste ontwerpen trouwens – zijn tegen de vlakte gegaan. Maar nergens zijn de spoorwegen zo te keer gegaan als in IJmuiden. Daar zijn al zijn spoorgebouwen gesloopt.

 

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s