Treinen vol torpedo’s

Schnellboot bunker BY IJmuidenVanaf begin 1942 reden er bijzondere transporten door IJmuiden. Het waren lange goederentreinen met onder dekzeilen verborgen, mysterieuze voorwerpen. De treinen mochten onder geen beding stoppen. Deden ze dat wel, dan volgden er ernstige disciplinaire maatregelen, schrijft spoorkenner J.C. de Jongh veertig jaar later in een artikel over de IJmuider spoorlijn in ‘Op de Rails’.

De vreemde voorwerpen, zo leerde hij later, waren torpedo’s voor de Schnellboote die in de haven van IJmuiden lagen: de gewelddadigste maar ook één van de meest bijzondere afnemers van het spoor. Hun bijna niet te vernietigen schuilplaats ligt nog altijd in de buurt van de Haringhaven.

De Schnellboote waren, zoals de naam al doet vermoeden, snelle boten die in het Kanaal, op de Noordzee en in de Britse kustwateren met hun torpedo’s en zeemijnen dood en verderf zaaiden. Het waren lichte, houten schepen die volgens de kenners tot de beste torpedoboten van de Tweede Wereldoorlog behoorden. Het waren echter ook kwetsbare schepen. In juni 1940 vielen Britse jagers een paar S-Boote in de haven van Boulogne aan. Op de schepen vielen toen in korte tijd zeven doden en tien gewonden.

De Duitsers begonnen daarna steeds steviger bunkers te bouwen waarin ze hun torpedoboten konden afmeren. Ook in het bezette Nederland verrezen dit soort bouwwerken. In de haven van Rotterdam namen de Duitsers in juli 1941 de eerste Schnellboot-bunker in gebruik. In februari 1942 volgde de tweede, aan het einde van de Haringhaven in IJmuiden.

Deze bunker, die de naam AY meekreeg, was nog een betrekkelijk eenvoudig gebouw. Eigenlijk was het niet meer dan een buitengewoon stevige stalling met tien dubbele ligplaatsen. Er waren geen onderhoudsruimten of bemanningsverblijven. Ook een munitieruimte ontbrak. De torpedo’s bewaarden de Duitsers in een speciaal daarvoor gebouwde bunker aan de Kromhoutstraat. Een van de IJmuider havensporen leverde de munitie af bij een overslagemplacementje naast de Deutzstraat, pal bij de torpedobunker. Daar vandaan ging het met een smalspoor naar de Schnellboot-bunker.

Dat de Kriegsmarine toekomst zag in de S-Boote blijkt uit het feit dat er tijdens de oorlog niet minder dan zes bunkers voor deze schepen zijn gepland, de één nog groter en steviger dan de andere. Bij de westelijke kop van de Haringhaven begon eind 1942 het werk aan de tweede IJmuidense S-Boot bunker, BY. De Kriegsmarine had voor IJmuiden nog een derde bunker op het verlanglijstje staan, maar die is nooit van de tekentafel gekomen.

BY overtrof de eerste Schnellboot-bunker vele malen in mogelijkheden, capaciteit en stevigheid. Ze kreeg achttien overdekte dubbele ligplaatsen. Vier daarvan waren uitgerust met een hefinstallatie, zodat onderhoudspersoneel de schepen kon optillen om onder de waterlijn reparaties uit te voeren. Bovenin het gebouw kwam een zwevende vloer, waar de Kriegsmarine manschappen wilde legeren. De muren kregen een dikte van vier meter – tegen ruim twee meter bij de vorige bunkers. De afmetingen van het gebouw waren enorm. Het was 18 meter hoog en zou 242 meter lang en 74 meter breed worden.

Door gebrek aan grondstoffen liep de bouw van Schnellbootbunker BY, die aanvankelijk in april 1944 klaar moest zijn, grote vertragingen op. In september 1944 is het werk zelfs helemaal stilgelegd. De bunker was toen voor twee derde klaar. Het vier meter dikke dak bleek uiteindelijk niet stevig genoeg om de nieuwste bommen van de Geallieerden te weerstaan. Een zogeheten Disney-bom (een projectiel van 2000 kilo met een raketmotor, die een enorme snelheid moest ontwikkelen) slaagde er in door de bovenste betonlaag heen te schieten. Ze bleef echter steken op de vloer daaronder en richtte betrekkelijk weinig schade aan.

De eerste IJmuidense S-bootbunker bleek aanzienlijk minder bestand tegen het Britse en Amerikaanse bommengeweld. Bij aanvallen in februari 1945 met onder meer Tallboys (vijf ton zware bommen die waren ontworpen om diep in een doel door te dringen voordat ze ontploften) is de bunker vernietigd. Opmerkelijk genoeg wist de Kriegsmarine de schade aan haar schepen redelijk te beperken door ze juist uít de bunker te halen en gecamoufleerd in de haven te verspreiden.

Bunker AY is in 1947 volledig opgeblazen. Een gedeelte van de fundering kwam in het jaar 2000 bij werkzaamheden aan de oppervlakte. Bunker BY is er echter nog steeds. Op de zijmuren zijn op enkele plekken de littekens te zien van bominslagen, maar voor het overige is het massieve betonnen bouwwerk ongeschonden. De voormalige Schnellbootbunker in aanbouw is nu voor het grootste deel in gebruik bij het bedrijf Cebo Holland, dat handelt in industriële mineralen en additieven voor onder meer olie- en gasboringen.

De torpedobunker is er ook nog steeds. Aan de Kromhoutstraat staat een grote, kale betonnen bak en een uitgebouwde, maar al even kale entree. Het is de oefenruimte geweest voor talloze IJmuidense bandjes. Het smalspoor waarmee de dodelijke inhoud van de bunker naar de Schnellboote is vervoerd, ligt er nog. Althans, een paar meter van de ingang naar de weg. De rest van dat spoor is verdwenen onder de naoorlogse bedrijvigheid van IJmuiden.

 

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s