Het spoor van vernieling

sloop ijmuiden atlantikwallHet is al verschillende keren gezegd: IJmuiden heeft zijn bestaan en zijn groei te danken aan het Noordzeekanaal, de visserijhaven en zijn spoorlijn. Maar diezelfde drie waren er de oorzaak van dat de plaats in de Tweede Wereldoorlog bijna van de kaart is geveegd.

De Duitsers verwachtten dat een invasie in West-Europa zo dicht mogelijk bij een haven plaats zou hebben. Alleen op die manier konden de Geallieerden voldoende troepen en materieel aanvoeren voor een doorbraak. De bezetters versterkten daarom vanaf 1942 vijftien havensteden in Frankrijk en Nederland met een uitgebreide ring van verdedigingswerken. Begin 1944 gingen ze bij enkele havens nog een stap verder. Ze vormden die om tot een vrijwel hermetisch afgesloten en tot de tanden bewapende ‘Festung’. IJmuiden was een van de plaatsen die dat lot ten deel vielen. De gevolgen voor de lokale bevolking waren enorm.

De Duitsers gingen er vanuit dat de Geallieerden zich niet zouden wagen aan een frontale aanval op de haven, omdat die te zwaar verdedigd zou zijn. Als ze bij IJmuiden zouden landen, zouden ze dat een eind ten noorden of ten zuiden doen en de haven vervolgens met een omsingelende beweging aan de landzijde aanvallen. De Duitsers breidden hun verdedigingsmaatregelen daarom enkele kilometers om de havenmond uit.

Een gordel van tankmuren, tankgrachten, drakentanden en mijnenvelden omsloot een gebied van Wijk aan Zee naar Driehuis en tot ver beneden IJmuiden. Binnen die vesting lagen 1300 bunkers en bunkertjes met antitankgeschut, mortieren, mitrailleursnesten, zoeklichten, vlammenwerpers en Rommelasperges – palen waar aan mijnen waren bevestigd tegen zweefvliegtuigen en luchtlandingstroepen. In het gebied waren op het hoogtepunt niet minder dan 11.000 militairen gelegerd.

Om een goed schootsveld op de sluizen en de spoorbrug te hebben, lieten de Duitsers grote delen van Oud-IJmuiden en IJmuiden-Oost slopen. De kaalslag was volgens het boek ‘Een gemeente in oorlogstijd, Velsen 1940-1945’ van de Historische Kring Velsen ook bedoeld om doorgebroken troepen en tanks elke vorm van beschutting te ontnemen. Als de Geallieerden naar de haven wilden oprukken, waren ze daar een prooi voor de grote hoeveelheid artillerie die de Duitsers er omheen hadden staan. Door de sloop, maar ook door de talloze bombardementen, was de kaalslag in IJmuiden enorm. In totaal zijn er daar tijdens de Tweede Wereldoorlog 3190 woningen verwoest en 4600 beschadigd.

De IJmuider spoorlijn was een van de belangrijke toevoerlijnen naar dit militaire bolwerk. De Wehrmacht en vooral de Kriegsmarine lieten grote hoeveelheden kolen, bouwmaterialen en munitie per spoor aanvoeren. Er reden ook nog steeds passagierstreinen naar dit kaalgeslagen, troosteloze oord, maar de reizigers kregen met steeds meer beperkingen te maken. Eind juni 1943 verklaarde de Duitse bezettingsmacht het kustgebied tot verboden terrein. Wie zich zonder Ausweis in het gebied bevond, zou worden gearresteerd en gestraft. Door deze maatregel waren de stations langs de IJmuider spoorlijn niet meer normaal bereikbaar voor mensen zonder zo’n ontheffing. Alleen voor begrafenissen en crematies op Westerveld maakten de bezetters een uitzondering. Bezoekers mochten uitstappen op Driehuis-Westerveld of Velsen IJmuiden-Oost, als ze daarna onder begeleiding naar de begraafplaats of het crematorium gingen.

Na de Spoorwegstaking van september 1944 kwam het normale personenvervoer helemaal stil te liggen. Pas op 15 augustus 1945 reden de passagierstreinen weer, al was dat met een aangepaste dienstregeling. Door gebrek aan elektrisch materieel moesten de NS stoomlocomotieven inzetten, en die stopten niet op de stations van na de elektrificatie – Julianakade, Casembrootstraat en Zeeweg. Ruim een jaar later, op 7 oktober 1946, ging het elektrisch materieel weer het IJmuider spoor op. Het was een kleine feestdag in Velsen. Julianakade, Casembrootstraat en Driehuis-Westerveld waren versierd met bloemen, op Velsen IJmuiden-Oost hingen guirlandes en overal langs de lijn waren vlaggen uitgestoken.

De IJmuider Courant schreef er die dag een bericht over onder de kop ‘Welkom, electrische’. De verslaggever constateerde daarin blij dat de passagiers niet meer hotsten en botsten over de rails, maar met opgetogen gezichten richting Haarlem gleden. ‘Alsof de electrische op ons lijntje IJmuiden-Haarlem nooit ondergedoken was geweest.’

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s