Door het oog van de naald bij het Klaphekkie

klaphekkie frits houtgraaf 7-21-2009_004Een van de bekendste en beruchtste plekken langs het spoor in IJmuiden was het ‘Klaphekkie’. Een soms bloedstollende plaats, die zich diep in het collectieve geheugen van IJmuiden heeft genesteld. Op de Facebookpagina ‘Je bent IJmuidenaar als…’ – waar duizenden liefhebbers herinneringen en foto’s van de plaats delen – heeft het zelfs een eigen slogan gekregen. ‘Je bent IJmuidenaar als… je weet waar het ‘Klaphekkie’ was’.

Dat Klaphekkie stond ooit – om het geheim maar meteen prijs te geven – aan het einde van de Zeeweg. Dat is voor iemand met een recente plattegrond in de hand een ietwat verwarrende omschrijving. De Zeeweg eindigt nu bij Plein 1945, vele honderden meters van het spoor. Maar tot halverwege de vorige eeuw liep ze door richting Noordzeekanaal, ongeveer tot de plek waar nu de Van der Zwaagstraat ligt.

Aan het einde van de Zeeweg was een onbewaakte spoorwegovergang. Om te voorkomen dat mensen argeloos de spoorbaan op zouden wandelen, en zo de dienstregeling in de war zouden schoppen, was er een eenvoudig bord met de tekst ‘Let op de treinen’ neergezet. Om er zeker van te zijn dat ze dat dat ook inderdaad zouden doen, stond naast dat bord een klaphek. Of, zoals dat in het IJmuidens heet, een ‘klaphekkie’.

Feitelijk waren het ‘klaphekkies’, want ze stonden aan beide kanten van de overweg. Maar in de volksmond bleef het er één, die in de loop der jaren uitgroeide tot een plaatsbepaling: het ‘Klaphekkie’. Met een hoofdletter dus. Zelfs in krantenadvertenties dook de naam op. ‘Nabij het Klaphekkie’. Dan wist iedereen in IJmuiden waar hij moest zijn.

Hoe bekend het ook was, veel stelde het niet voor. Het was gewoon een eenvoudig scheefstaand hek. Zo’n ding dat vanzelf achter de wandelaar dicht valt. De beide hekken waren wel heel stevig. Niet van die gammele gevallen waarmee schapen en wild zich laten tegenhouden, maar degelijk houten en later zelfs metalen framewerken. Om de herrie van het dichtslaan te dempen, waren er stukken autoband op bevestigd.

Het Klaphekkie moest wel stevig zijn, want er gingen dagelijks talloze voetgangers en fietsers door. Aldert Bleeker uit Santpoort-Noord, die in zijn jeugd bij het hek woonde: ,,Achter het spoor lag destijds geen drukke weg, maar een eenvoudig koolaspad. Achter dat pad liep een weggetje naar beneden, naar een veer over het Noordzeekanaal. Dat was van Donkersloot, als ik het goed heb. Het was vooral in gebruik bij de IJmuidense werknemers van de papierfabriek Van Gelder. Die ligt daar recht tegenover, aan de andere kant van het Noordzeekanaal. Al die werknemers moesten dus twee keer per dag door het Klaphekkie.’’

Het hek was ook een plek waar sensatiebeluste kwajongens de treinbaan op konden. Bleeker: ,,Ik kan me nog goed herinneren dat ik met een buurjongen een spelletje bij dat hek deed. Wie kan het langst voor de naderende trein blijven staan? De sport was om inderdaad vlak voor de locomotief weg te duiken.’’ Hij glimlacht. ,,De treinen reden er niet erg hard, maar het was natuurlijk gekkenwerk. Volkomen onverantwoord. Wat moeten die arme machinisten wel niet hebben gedacht?’’

In krantenarchieven is keer op keer te lezen wat spoorpersoneel en IJmuidenaren van dat kinderspel vonden: ze kregen het er spaans benauwd van. Al in 1920 schreef een verslaggever van de IJmuider Courant dat hij zijn hart vasthield als hij zag hoe kleine kinderen voor elkaar het hek open hielden en kleine kleuters die nog maar nauwelijks konden lopen, er door kropen. ‘Moet er niet een wacht komen die een sein geeft als er een trein aankomt, of moeten er eerst doden vallen?’ mopperde de krant.

Maar ruim 35 jaar was er niets veranderd. Nog steeds glipte de jeugd via het Klaphekkie massaal het spoor op. De IJmuider Courant pleitte nu voor een loopbrug, maar voegde er meteen aan toe dat dat, de NS kennende, er waarschijnlijk niet snel zou komen.

Ondertussen waren er bij het Klaphekkie verschillende incidenten geweest waar kinderen bij waren betrokken. Een negenjarig jochie knalde in 1934 tegen de treeplank van een voorbijrazende trein nadat hij het hek was overgeklommen. Wonder boven wonder bleef zijn letsel beperkt tot een gekneusde schouder en enkele schaafwonden. In 1952 overleefden drie knulletjes hun spooravontuur ternauwernood nadat ze via het Klaphekkie de treinbaan waren opgelopen en vrolijk richting spoorviaduct kuierden. Een agent zag ze en trok ze tussen de rails vandaan, luttele seconden voordat de trein er aan kwam.

De gemeente liet in datzelfde jaar twee bankjes bij het hek zetten. De officiële reden was dat de oudere IJmuidenaren dan lekker in het zonnetje konden zitten en gezellig met elkaar konden kletsen. Maar ongetwijfeld hoopte Velsen dat ze tegelijkertijd het waaghalzerige grut van de spoorbaan zouden sturen.

De spoorwegovergang was zeker niet alleen voor kinderen gevaarlijk. In 1941 kwamen enkele weken na elkaar twee mannen om het leven toen ze bij het oversteken van de treinbaan niet opletten en door een trein werden gegrepen. En het aantal bijna-ongelukken was groot. Zoals toen een IJmuidenaar zich op een winderige zomerdag in 1920 met zijn fiets de spoorwegovergang over worstelde. De man had de trein niet horen aankomen terwijl hij zijn fiets door het hek heen duwde. Hij bleef zelf ongedeerd, maar zijn rijwiel werd door de trein aan splinters gereden.

Aan de ‘veilige’ kant van het Klaphekkie, buiten de spoorbaan dus, ging het soms ook niet goed. In de krantenarchieven zijn verschillende berichten te vinden over mensen die bloedend of bewusteloos voor het hek zijn aangetroffen. Dit soort voorvallen lag echter niet aan het spoor, maar vooral aan de kroegen in de buurt – waaronder een café met de toepasselijke naam het Klaphekkie.

Tot wanneer de spoorwegovergang bij de Zeeweg/Van der Zwaagstraat in gebruik is geweest, is niet helemaal duidelijk. Maar in elk geval tot het begin van de jaren 60. Het pontje van Donkersloot waarnaar het toegang gaf – een van de bekendste particuliere veren over het Noordzeekanaal – was tot 1963 in de vaart.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s