Het rond stuiterende station Velsen

Station Velsen II. Foto: collectie Dennis Engelshart op Je bent IJmuidenaar als...

Station Velsen II. Foto: collectie Dennis Engelshart op Je bent IJmuidenaar als…

Station Velsen, tussen 1883 en 1957 het beginpunt van de IJmuider spoorlijn, was een merkwaardig geval. Om te beginnen zijn er niet minder dan drie verschillende stations geweest, die allemaal op een andere plek stonden. Bovendien was het in de beginjaren een van de weinige stations die niet direct bereikbaar waren vanaf hun belangrijkste zijlijn. En tot slot: het allereerste station Velsen was eigenlijk helemaal geen station.

Om met dat laatste te beginnen: station Velsen begon zijn bestaan in 1865 bij de aanleg van de spoorlijn Haarlem-Uitgeest als een simpele dienstwoning bij de plek waar later de spoorbrug over het Noordzeekanaal moest komen. Nog voor de aanleg van de IJmuider spoorlijn was het al in gebruik als stationnetje. De HSM breidde het eenvoudige gebouw daarvoor iets zodat er plaats was voor een wachtruimte en een kantoortje. Later kwam er nog een verdieping boven een deel van het gebouw. De bewoners konden daardoor naar boven verkassen zodat de spoorwegmaatschappij de hele benedenverdieping voor reizigerszaken kon gebruiken.

Veel stelde het eerste station niet voor, blijkt uit de herinneringen van Anna van Gogh-Kaulbach. Ze vertelt in de IJmuider Courant van 30 november 1957 onder meer hoe ze voor de aanleg van de IJmuider lijn als scholier dagelijks met een ‘spoorbootje’ naar de aanlegsteiger voor de spoorbrug voer om in station Velsen te wachten op de trein naar Haarlem. ,,Daar brachten we een gezellig kwartiertje door in een wachtkamer waarvan de kaalheid ons niet deerde.’’

Toen de IJmuider spoorlijn er eenmaal was gekomen, bleek het gebouw niet op een handige plek te staan. Station Velsen bevond zich iets ten noorden van de afsplitsing richting Noordzeekanaal. Dat betekende dat treinen die uit IJmuiden kwamen, eerst een stukje moesten doorrijden, voorbij de wissels, en vervolgens weer naar het noorden, naar het station. Anders konden ze hun passagiers daar niet af zetten of oppikken, schrijft J.C. de Jongh in november 1983 in het NVBS-blad ‘Op de Rails’.

Dat heen en weer gerij was natuurlijk niet erg handig. Daarom verrees er een tweede halte, zo’n driehonderd meter voorbij de aansluitwissel, een flink eind onder het station dus. Die halte bestond uit een klein wachthok en was bereikbaar met een voetpad vanaf het stationsgebouwtje. De extra halte heette ‘halte Velsen Abri’ – een weinig fantasievolle naam voor iets dat eigenlijk heel bijzonder is. Want een afzonderlijke stopplaats om reizigers af te zetten voor een station: daar hebben de spoorwegen er niet veel van gehad.

Ondanks die abri, bleef het een onhandige constructie. In 1892 bouwde de HSM daarom een nieuw station Velsen: een laag vakwerkgebouw op een eilandperron dat enkele honderden meters ten zuiden van het oorspronkelijke station kwam te liggen. Tegelijkertijd verlegde de spoorwegmaatschappij de bocht naar de IJmuider lijn iets, zodat treinen er zonder problemen konden komen. De halte Velsen Abri verviel daarmee en verdween snel. Het oude station annex dienstwoning bleef echter nog een halve eeuw bestaan. Pas in 1942 ging het tegen de vlakte.

Het nieuwe station was volgens De Jongh bijzonder omdat het het eerste HSM-station was zonder ingebouwde dienstwoning. Ondanks die primeur, was het betrekkelijk snel weer gedaan met dit tweede ‘Velsen’. Door de bouw van de nieuwe Velser spoorbrug  (die veel hoger was dan de oude) moest ook de spoorbaan omhoog. En iets opzij, want je kunt niet op dezelfde plek een brug gebruiken én een nieuwe brug bouwen zonder heel ingewikkelde toeren uit te halen. Het tweede station Velsen was met geen mogelijkheid op die nieuwe, hogere lijn aan te sluiten. En dus kwam er in 1902 een derde station Velsen.

Dit gebouw, ontworpen door Dirk Margadant, de vaste HSM-architect in die tijd, was een soort tweetraps-station. Op de begane grond was een ontvangstgebouw met plaatskaartenkantoor. Reizigers moesten vervolgens via een voetgangerstunnel naar een hoger gelegen perroneiland waar een lange, doorlopende kap stond met daar onder nog eens drie gebouwen – waar onder twee wachtkamers met een restauratie, een toilettengebouwtje en een dienstgebouw met seinhuis. Dit station heeft van alle ‘Velsens’ het langs dienst gedaan. Het is in 1974 gesloopt, nadat het al jarenlang behoorlijk was verwaarloosd. Op de plek van Velsen III kwam de abri – wat daarmee dus eigenlijk Velsen IV was. Alleen heette station Velsen toen allang geen station Velsen meer.

Maar dat is weer een héél ander verhaal.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s