Hoog bezoek op en rond station IJmuiden

Keizer Wilhelm II. Photographie Atelier V.Scheurich Berlin 1888

Keizer Wilhelm II. Photographie Atelier V.Scheurich Berlin 1888

IJmuiden was zo’n beetje het Schiphol van de late negentiende en vroege twintigste eeuw. Een beroemdheid die met enig grandeur het land wilde binnen komen, zeilde met veel vlagvertoon het Noordzeekanaal op. Meestal voeren ze meteen door naar Amsterdam, maar zo heel af en toe stapten ze in IJmuiden aan land om per trein verder te gaan. En zo hebben de beide stations IJmuiden – betrekkelijk kleine haltes langs een redelijk rustige zijlijn – een overmaat aan celebrities op hun perrons gehad.

Een van de meest aansprekende namen die in IJmuiden het spoor pakte is keizerin Elisabeth van Oostenrijk. Inderdaad, Sisi (of Sissi, zoals ze in de zoetsappige filmtrilogie van Ernst Marischka heet). Nou was dat ook weer niet heel bijzonder, want het arme mens reisde wat af. Alles beter dan het hof in Wenen, waar ze zich doodongelukkig voelde. Bovendien kwam ze geregeld in Nederland om de Amsterdamse wonderdokter J.C. Mezger te bezoeken voor haar reumatische klachten. Om die te verlichten liet hij haar pootjebaden in zee en lange strandwandelingen maken.

Maar dat was niet de reden dat ze op 12 mei 1884 naar station IJmuiden reisde. Die dag wilde ze een eindje varen op zee. Dagblad De Tijd schreef daar de volgende dag over: ,,Hare majesteit reisde met een salonwagen der H. IJ. S. M. naar IJmuiden. Te 11.40 uur kwam de Keizerin daar aan. Al spoedig was het bekend, dat de keizerin van Oostenrijk IJmuiden zou bezoeken. (Het schip, ww.) de Simson werd aan den steiger gemeerd, van vlaggen voorzien en voor de ontvangst van de hooge personen gereed gemaakt en een talrijke menigte verzamelde zich. H. M. werd ontvangen door den heer V. d. Poll, havenmeester te Amsterdam, en den Oostenrijkschen consul, en begaf zich dadelijk met haar gevolg aan boord van den Simson, die te 12.15 in zee ging. [..]Een aardig geval deed zich bij het vertrek voor. In de haven bevond zich het Oostenrijksche schip Paulina. De kapitein van dit schip, dat heden-morgen dacht te vertrekken, bleef en men versierde het van boven tot onder met vlaggen op het vernemen van het bericht, dat de souvereine der bemanning in aantocht was. De bemanning schaarde zich aan den oever en zong der Keizerin (naar ik meen in Slavische taal) een welkomstgroet toe. Dit deed dien braven matrozen eer aan: jammer dat het incognito H. M. verbood den manifesteerende zeelieden te bedanken.’’ De krant meldt ten slotte nog dat de keizerin twee uur op zee bleef, aan boord een lunch gebruikte en daarna weer op de trein stapte. Op de terugtocht stopte Sisi in Santpoort, waar ze een wandeling maakte.

Het station kreeg een paar jaar later, op 5 oktober 1891, opnieuw een hoge gast te verwerken: de prins van Napels Victor Emanuel, oftewel de toenmalige kroonprins van Italië. IJmuiden was maar een korte stop in het programma van de prins, die als een razende roeland door het land trok. IJmuiden was kennelijk ook niet zo’n heel interessant onderdeel want een krant als het Algemeen Handelsblad deed het af met twee zinnetjes: ,,Om kwart voor elven was het gezelschap (met een boot, ww.) te IJmuiden en bezichtigde de prins er het fort, waar hij een uur bleef. Met den trein van 12.20 vertrok Z.K.H. naar Haarlem.’’ Dat de krant uiteindelijk toch een bijna paginagroot artikel aan de Italiaanse kroonprins kon vullen, was vooral te danken aan de uitgebreide beschrijvingen van zijn heildronken met Leidse corpsballen. Dat was kennelijk veel interessanter.

Vaste klanten op station IJmuiden waren koningin Wilhelmina en vooral haar gemaal, prins Hendrik. In 1907, 1908, 1911, 1912, 1913, 1914 en 1926 waren ze alleen of samen op het station om zich in te schepen of juist te ontschepen, om een internationaal padvinderskamp in de kustplaats te bezoeken of om de vissershaven, de vishallen en de afslag te bewonderen. En elke keer weer – het lijkt wel of de IJmuidenaren het er om deden – stond er bij het station een menigte die de prins of de vorstin ‘geestdriftig toejuichte’. Ook prins Bernhard viel zo’n behandeling ten deel toen hij op 3 september 1939 het uitladen van een legertrein inspecteerde. De Tweede Wereldoorlog was net uitgebroken, Nederland zat midden in een algemene mobilisatie, maar de IJmuidenaren trokken massaal naar het station om daar ‘Z.K.H. geestdriftig te begroeten’.

Een ander hoogtepunt was de ontvangst van commandant Slegtkamp. Wie? Inderdaad, eeuwige roem blijkt soms van betrekkelijk korte duur, maar deze Henri Slegtkamp was in zijn tijd een absolute gevierdheid. Hij was een verkenner in het Boerenleger die in 1900 in de slag van Spioenkop tijdens de Tweede Boerenoorlog met twee anderen het Britse leger op een afstand hield. Op die manier effende hij de weg voor een klinkende overwinning op de Engelsen. Een vergeten held dus van een vrijwel vergeten slag uit een uit de herinnering weggezakte oorlog, maar in 1902 stroomden de IJmuidenaren voor hem in groten getale de straat op. Vooral ook omdat zijn ouderlijk huis in IJmuiden stond, en hij dus eigenlijk één van hen was.

Vanaf het station reden ze hem in een met eikenbladeren versierde landauer, getrokken door vier paarden, door het dorp. IJmuidens mannenkoor zong een welkomstlied en fanfarekorpsen en gymnastiekverenigingen begeleidden de optocht, terwijl het publiek langs de kant een ovationeel applaus gaf. De met bloemen overladen Slegtkamp kreeg toespraken die klonken als een klok, mocht nog een paar liederen aanhoren en kreeg vervolgens een gouden horloge met de inscriptie ‘IJmuiden’s burgerij aan Henri F. Slegtkamp, den held van Spioenkop, Aug. 1902’ en een oorkonde. Bij zijn ouderlijk huis, voor de gelegenheid prachtig geïllumineerd, gaf de turnvereniging IJmuiden een fraaie voorstelling, waarna het feest met vuurwerk en ‘enkele eenvoudige maar dankbare woorden’ van Slegtkamp ten einde kwam.

Kan het uitbundiger? Jazeker. Dat hadden de IJmuidenaren elf jaar daarvoor laten zien bij het bezoek van keizer Wilhelm II van Duitsland. (Ook al zo’n vaste klant trouwens: in 1907 zou hij nog een keer langs komen. Zijn vrouw keizerin Augusta in dat jaar zelfs twee keer). Opmerkelijk genoeg zette de Duitse keizer op die eerste juli 1891 maar een enkele voet aan de IJmuidense wal, als het overstappen van de ene boot naar de andere via een aanlegsteiger zelfs al de wal mag worden genoemd.

Het bezoek van de keizer was een nautisch en militair schouwspel dat al in de vroege ochtend begon. Een Nederlands eskader voer uit om het jacht van de keizer, de Hohenzollern, te begroeten. Toen het schip rond acht uur ’s ochtends zichtbaar was, volgde er een uitbundig vlagvertoon op de schepen en stelden alle officieren en mariniers zich plechtig op. Na het uitwisselen van saluutschoten (33 aan Nederlandse en 22 aan Duitse kant) en de officiële begroetingen op de feestelijk versierde aanlegsteiger stapten de keizer en keizerin over op een kleiner schip. Daarmee voeren ze langs een haag van in het Noordzeekanaal afgemeerde schepen naar Amsterdam, waar de koningin-regentes Emma en de jonge koningin Wilhelmina hen opwachtten.

Wat heeft dit allemaal met station IJmuiden te maken? Wel, de spoorwegmaatschappij verwachtte zo veel mensen dat ze voor de zekerheid een hulpstation en een extra spoor had aangelegd. En nog puilde het kleine station langs het Noordzeekanaal uit. Het bezoek van de Duitse keizer was door de enorme toeloop voor de meeste IJmuidenaren een dag – en vooral ook een nacht – om nooit meer te vergeten. Omdat het schouwspel al zo vroeg begon, waren de meeste bezoekers de avond ervoor naar IJmuiden gekomen. Het dorp had echter veel te weinig logementen, waardoor de  meute luid lallend op straat rondzwierf en door de politie uiteindelijk maar in de gelagkamers van de plaatselijke kroegen werd gestopt – die overigens vergunning hadden om de hele nacht door te tappen. Een van de verslaggevers schrijft geërgerd dat hij door de menigte een ellendige nacht achter de rug had omdat de in de gelagkamers ondergebrachte bezoekers met hun gehos de vloeren van zijn logement de hele nacht hadden doen dreunen. Een andere correspondent meldde dat hij uiteindelijk maar een slaapplek in de duinen had opgezocht, waar hij zo heerlijk had gelegen dat hij door het gejuich van de mensenmassa en de saluutschoten had heen geslapen en pas weer wakker werd toen het keizerlijke jacht richting Amsterdam was opgestoomd.

Advertisements

One thought on “Hoog bezoek op en rond station IJmuiden

  1. Leuk stukje Wim. Nooit geweten dat IJmuiden eens een “belangrijk” station was. Helaas niet meer in gebruik.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s