Wilde spoorplannen richting IJmuiden

18950210 algemeen handelsblad buurtspoorweg planAls het aan enkele plannenmakers had geleden, had IJmuiden niet één spoorlijn gehad, maar wel drie. Ze zijn er niet gekomen want er stonden, om Willem Elsschot aan te halen, wetten in de weg en heel veel praktische bezwaren. Maar dat maakt de plannen er niet minder interessant om.

Het eerste is een plan uit 1883, nota bene het jaar dat de IJmuider spoorlijn open ging. De maatschappij Combinatie IJmuiden had bij de minister van waterstaat vergunning aangevraagd voor een spoorlijn tussen Amsterdam en IJmuiden. Het was een wat merkwaardig ding die lijn, want hij begon niet op Amsterdam Centraal maar op nog te bouwen personen- en goederenstation bij de Houthaven. Het hele spooremplacement moest trouwens nog worden ‘aangeplempt’, want dat was toen nog een watervlakte in het IJ.

Vanaf het nieuwe station zou één lijn naar de Amsterdamse havens gaan. Een tweede lijn zou de oostelijke dijk langs de Amsterdammer polder volgen – een op dat moment net drooggemalen polder, ongeveer op de plek waar nu de Coentunnel boven de grond komt – en vervolgens weer omhoog gaan naar de zuidelijke dijk van het Noordzeekanaal. Langs die dijk zouden de treinen dan in één ruk richting kust rijden.

Voor IJmuiden had de Combinatie grootse plannen. Ze wilde een nieuw station voor personenvervoer, 500 meter ten oosten van de sluizen. Vanaf dat station zou één lijn het Noordzeekanaal blijven volgen, naar een nieuw te bouwen goederenstation bij de mond van het kanaal. Een tweede lijn zou zuidelijk langs IJmuiden kopen te lopen naar een goederenemplacement en een nog te bouwen dok bij het strand. De maatschappij wilde ook nog een haven aanleggen en spreekt bovendien van een nog te stichten badhuis, maar het is niet duidelijk of zij dat wil bouwen of dat ze aansluit bij een bestaand plan.

Uit een overzicht in het Algemeen Handelsblad van 22 november 1883 blijkt dat burgemeester en wethouders van Amsterdam niet stonden te springen om de lijn. Er moest een brug komen over het Westerkanaal en dat zou alleen maar een extra hinder voor de scheepvaart betekenen. Verder vonden B&W het raar dat de lijn geen aansluiting kreeg met het bestaande spoorwegnet. Het college wilde nog wel kijken of ze over haar bezwaren kon heenstappen, als de spoorlijn in een dringende behoefte zou voorzien. Ze raadpleegden de Kamer van Koophandel, die één groot voordeel zag: de lijn was een stuk korter dan de nieuwe lijn tussen Amsterdam en IJmuiden via Haarlem. Maar dat voordeel woog volgens de Kamer niet op tegen het nadeel dat daarvoor een spoorbrug over de toegangen van een van de Amsterdamse havens moest komen.

Burgemeester en wethouders wilden wel instemmen als de combinatie haar plannen drastisch aanpaste en de brug over de haven zou schrappen. Dat kon makkelijk als ze het eerste deel van de lijn via de spoorweg Amsterdam-Zaandam of Amsterdam-Haarlem liet lopen. De minister van waterstaat verwees het plan een paar dagen later echter definitief naar de prullenbak. Als er een spoorlijn langs het Noordzeekanaal zou lopen, zou dat toekomstige uitbreidingsplannen lelijk in de weg zitten, meende de minister.

In het jaarboek Velisena 2005 van de Historische Kring Velsen ontvouwt J.J. Dhondt een boeiende samenzwering rond deze spoorlijn. De Combinatie IJmuiden is volgens hem door de minister van Waterstaat ontzettend aan het lijntje gehouden omdat die allang aan de HSM een concessie had beloofd. En de andere lijn zou die alleen maar in de weg zitten.

Door eindeloos te treuzelen met de aanvraag van de Combinatie en steeds weinig of niets te geven, liet de minister het plan langzaam doodbloeden. En af en toe paste hij pure obstructie toe, aldus Dhondt. De minister wilde bijvoorbeeld niet over de haven van de Combinatie praten, omdat de vergunningaanvraag van de spoorlijn daar niet over ging. De Combinatie diende daarop snel een aparte aanvraag voor de haven in. Die schoof de minister echter terzijde. Hij wilde eerst eens kijken hoe het met het spoorplan ging, voordat hij zich over de haven boog. Terwijl hij wist dat het plan van de Combinatie een haven nodig had, omdat ze het met personenvervoer alleen niet ging redden in IJmuiden.

Dhondt vermoedt dat de minister de Combinatie niet erg vertrouwde en vreesde dat de mannen achter de maatschappij er alleen maar op uit waren om de concessie voor veel geld door te verkopen. De hele gang van zaken leidde tot een klacht van de Combinatie IJmuiden bij de Tweede Kamer. Die zocht de zaak tot op de bodem uit en concludeerde dat de minister de zaak wel iets serieuzer had kunnen behandelen.

Twaalf jaar na deze zaak meldt het Algemeen Handelsblad in een klein berichtje de plannen van jhr. H.H. de Villeneuve en mr. P.H. Scholten, die een buurtspoorlijn van Hoek van Holland naar Den Helder wilden aanleggen, met uiteraard een stop in IJmuiden. Zelf zagen ze al dat het een heel ambitieus plan is, en stelden daarom voor de lijn – die zo dicht mogelijk tegen de duinen moest liggen, in drie delen aan te leggen: van Hoek van Holland naar Scheveningen, van Scheveningen naar IJmuiden en van IJmuiden naar Den Helder. In het archief van de Koninklijke Bibliotheek is helaas niet terug te vinden hoe het exact is verder gegaan met het plan. Maar één ding is wel duidelijk: de lijn is er niet gekomen.

Advertisements

One thought on “Wilde spoorplannen richting IJmuiden

  1. Nou, een stukje van de plannen van jhr. H.H. de Villeneuve en mr. P.H. Scholten is toch wel later uitgekomen. Er is ooit een lijntje aangelegt van Hoek van Holland tot bijna aan Kijkduin voor onderhoud aan de zeewering. Zie het boek “Rook over het Westland” van Hans van Lith. Groeten, F. van Zoest.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s