Verwennerij met een plat gestampte W

Station IJmuiden rond 1900. Foto: Beeldbank Noord-Hollands Archief

Station IJmuiden rond 1900. Foto: Beeldbank Noord-Hollands Archief

De Telegraaf sprak er in het voorjaar van 1898 een beetje schande van. ,,IJmuiden is het verwende kind van de Nederlandsche regering. Zijn havenwerken, in kostbaarheid wedijverend met de voornaamste in geheel Europa, zijn nieuwe visschershaven, zijn in aanbouw zijnde overdekte vischhal, zijn in aanbouw zijnde watertoren met leiding voor de behoeften der vischschepen en zijn nieuw station zijn er bewijs van.’’

De rest van het verhaal gaat de indruk van de Telegraaf dat het ondanks al die investeringen een zooitje was in IJmuiden, dus dat besparen we u. Maar met het nieuwe station sloeg de krant de spijker op de kop. Dat gebouw was pure verwennerij. De kroon op de lijn naar IJmuiden, die in dat jaar door de HSM nieuw leven was ingeblazen. En ontworpen bovendien door een van de vermaardste spoorwegarchitecten uit die tijd: Dirk Margadant.

Margadant maakte naam met station Leiden (1880) station Den Haag Hollands Spoor (1888) en station Haarlem (1908). Maar tussendoor ontwierp hij als hoofd van de bouwkundige afdeling van de HSM stations in kleinere plaatsen als Lisse, Bloemendaal, Santpoort-Zuid en IJmuiden dus. Die ‘plattelandstations’, zoals het Nederlands Architectuur Instituut ze noemt, hadden allemaal dezelfde chalet-achtige stijl. Maar tegelijkertijd waren ze totaal verschillend.

Station IJmuiden zag er vrij strak uit, zonder al te veel tierelantijnen, maar oogde door enkele bijzondere onderdelen toch heel speels. Het stationsgebouw zelf bestond uit een hoog middengebouw en twee lagere zijgebouwen. Het hoogste gebouw had een vrij massief schilddak (een dak met twee grote afgeplatte zijkanten) en de zijgebouwen een wolfdak (een enigszins capuchonachtige kap). Doordat de gevels versprongen en de ramen veel verschillende formaten hadden, zag het er lekker dynamisch uit.

Het meest opvallende onderdeel was de grote kap voor het perron. Die had de vorm van een enigszins plat gestampte ‘W’: het dak liep vanaf de nok niet rechttoe rechtaan omlaag, maar wipte voor het einde weer omhoog. De vorm is bij weinig andere stations toegepast – wellicht omdat het de schoonmaak en het onderhoud lastiger maakt. Het maakt dit ontwerp van Margadant wel heel herkenbaar. Zie je een ‘W’, dan moet het IJmuiden zijn.

Het stationscomplex heeft in de loop der jaren verschillende veranderingen ondergaan. De eerste kwam in 1909, toen er een goederenloods naast kwam. De meest ingrijpende veranderingen volgden na de Tweede Wereldoorlog. Station IJmuiden is tijdens bombardementen – zoals zo veel gebouwen in IJmuiden – zwaar beschadigd geraakt. Een van de vleugels en de uitbouwen aan de achterzijde zijn volledig verwoest, het dak was gedeeltelijk ingestort en het interieur grotendeels vernield.

Na de oorlog is het station weer herbouwd, maar het werd er niet fraaier op. Enkele karakteristieke elementen keerden niet meer terug. De puntgevel aan de ‘dorpszijde’ maakte plaats voor een eenvoudige dakkapel, de meeste hoge schoorstenen verdwenen en de uitbouw naast de voordeur van het gebouw kreeg een aanzienlijk stijver en lomper uiterlijk. De IJmuidenaren moesten het vervolgens ook zonder de juiste tijd doen. De karakteristieke stationsklok aan de dorpskant kwam na de herbouw niet meer terug.

Na de sluiting van het personenvervoer in 1983 kreeg het station een aantal tijdelijke bewoners, waaronder de Rijksverkeersinspectie. Toen ook die vertrokken waren, verviel het station snel. Het IJmuiden heeft de korte opleving van het spoor met Lovers rail niet meer mogen meemaken. In 1995, een jaar voor het begin van die dienst, ging het gebouw tegen de vlakte. Lovers moest zijn eigen haltevoorzieningen uit de grond stampen. Veel stelde dat niet voor: een eenvoudige abri en perrons van planken. Om dat het derde station IJmuiden te noemen, is misschien wat veel van het goede.

Van het gebouw van Margadant zijn bij de Koningin Wilhelminakade geen resten meer te vinden. De contouren van het emplacement zijn echter nog haarscherp terug te vinden. Het is nu een deels een parkeerterrein voor vrachtwagens, deels een braakliggend terrein. Ongeveer op de plek van het station is inmiddels nieuwbouw verrezen met daarin een grandcafé en een restaurant en kantoren. De straatnaam waar dat gebouw aan ligt, herinnert nog wel aan het spoor, maar op een heel indirecte manier. Ze heet Kruitenstraat, genoemd naar Cornelis Kruiten, de laatste stationschef van IJmuiden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s