Santpoort Noord: een fris station met kunstzinnig urinoir en luxueus buurthuis

Station Santpoort NoordIs station Santpoort Noord echt al ruim een halve eeuw oud? Het uit 1958 stammende ontwerp van architect K. van der Gaast ziet er nog zo modern uit. Het glas en staal glimt de reiziger tegemoet. De ruimtes zijn open en transparant en op en naast de perrons staan eenvoudige maar toch speels vormgegeven structuren. Precies zoals de NS dat de laatste jaren graag zien.

Nu moet er bij worden gezegd dat niet al dat moderne geglitter door de toenmalige ontwerper is bedacht. Een deel komt uit de standaard-accessoiresdepots van de Nederlandse spoorwegen. De glazen omheining bij de ingang en het groene hek naast de perrons zijn duidelijk vroeg-eenentwintigsteeeuwse toevoegingen. Hetzelfde geldt voor de glas-met-stalen-buizen toegangshekjes bij de entree. Ook station Santpoort Noord is niet ontkomen aan de toegangspoortjes manie langs de spoorwegen. En net als de poortjes bij de andere stations zijn ze hier niet in werking. Een poortje staat wagenwijd open. Waarom de andere dicht zijn, is niet helemaal duidelijk.

Andere opvallende nieuwigheden zijn de palen waar reizigers met hun OV-kaart kunnen in- en uitchecken en de kaartautomaten. Vooral het knalgeel van de laatste apparaten vloekt een beetje met de ingetogen kleuren waarmee de rest van het station is getooid. Maar ze vallen wel op, en dat is vast ook de bedoeling.

Wie goed kijkt, ziet op een enkele plek tekenen van de vorderende leeftijd van Santpoort-Noord. De twee perrons maken over het algemeen redelijk frisse en aangeharkte indruk, maar op het meest noordwestelijke stukje groeit het mos duimendik. Wat meteen duidelijk maakt dat op het station geen superlange treinen stoppen. Maar daarmee heb je het dan ook eigenlijk wel gehad. Het is een goed onderhouden, gaaf, maar ook saai station. Exact wat de NS tegenwoordig in kleinere plaatsen willen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAHet statstionsgebouw, de grootste aanwijzing dat Santpoort Noord er al een paar decennia op heeft zitten (want welk modern station heeft er nog een stationsgebouw!) is handig weggewerkt. Het is nu tijdelijk een dorpshuis. Het lijkt toevallig tegen het oostelijke perron aan te staan, alsof het verder niets met het station te maken heeft. Die indruk hebben de Santpoorters versterkt door elke verwijzing naar het spoor in de naam van het dorpshuis achterwege te laten (het heet Het Terras) en het NS logo boven het gebouw kapot te gooien. Wie niet beter zou weten, zou als hij een dubbeldekker achter het gebouw ziet opdoemen, al snel het idee krijgen dat de plaatselijke modelbouwvereniging eens lekker heeft uitgepakt.

In het buurthuis zelf, in het oude stationsgebouw dus, zijn de restanten uit het spoorverleden nog volop aanwezig. Het kantoortje van de stationschef bijvoorbeeld is in gebruik als een van de drie zaaltjes van Het Terras. De loketten, die nog duidelijk zijn te herkennen, doen een beetje onpraktisch aan. Het brede plateau waar de reizigers hun portemonnee, geld en kaartjes konden neerleggen, oogt als een brede vensterbank in de zijmuur. Maar dan wel een die aan de verkeerde kant van de ramen zit – aan de buitenkant in plaats van de binnenkant.

Het oude wachtlokaal is er ook nog steeds, inclusief banken voor de reizigers. De twee biljarttafels die er staan, zijn uiteraard geen NS-overblijfsel. Zo erg hebben de spoorwegen hun klanten ook weer niet verwend. En verder is er nog de glanzende natuursteen in het interieur, dat erg luxueus en tegelijkertijd een tikkeltje kil aandoet voor een buurthuis. Maar het past wel precies bij de stijl van een stations-interieur eind jaren 50 van de vorige eeuw.

Santpoort noord perron 3

Het voor reizigers meest interessante deel van het station, de plaats waar de treinen stoppen, is in Santpoort Noord tamelijk eenvoudig. Er zijn twee perrons (genummerd 1 en 3 want in de NS-logica zijn perrons gekoppeld aan sporen en spoor 2 schiet zonder in- en uitstapmogelijkheden dwars door het station) met daarop glazen abri’s en metalen bankjes. De zitbehoefte verschilt kennelijk per rijrichting. Op perron 3 zijn er maar liefst acht zitplaatsen terwijl de kennelijk wat beter ter been zijnde oostelijke kant het af kan met zes. Reclameborden, twee plaatsnaamborden, een paar prullenbakken, twee klokken en ruitvormige borden met ‘10’, ‘8’, ‘6’ en ‘4’ vervolmaken de aankleding. Dus heel veel te beleven is er niet.

 

De beide perrons zijn verbonden met maar liefst twee tunnels: een buitenom en een binnendoor. Al is de tunnel die buitenlangs gaat natuurlijk vooral bedoeld voor de wandelende Santpoorters die het ommetje naar de spoorwegovergang ten zuiden van het station te ver vinden . Treinreizigers dienen vooral gebruik te maken van de ‘inwendige’ onderdoorgang. En daar laat het station toch wel weer iets van zijn ouderdom zien. De wanden zijn bekleed met een ouderwets ogend gelig tegeltje, waarvan er bovendien langs de traptreden een paar ontbreken. Maar ook de inrichting, of beter de uitvoering van het tunneltje is niet echt eigentijds. Een moderne ontwerper zal het niet snel meer in zijn hoofd halen om zo’n tunnel te voorzien van een entree met toegangsdeur, zodat het er binnen lekker behaaglijk is voor ongure types en de angstkreten van hun slachtoffers nauwelijks naar buiten komen. Natuurlijk hangen er overal veiligheidscamera’s, dus een echt handige plek voor misdadigers is het nu ook weer niet, maar toch…

OLYMPUS DIGITAL CAMERABij binnenkomst van de entree naar de tunnel valt er een raar luchtje op. Een indringende, enigszins chemische geur. Wat het precies is, wordt wel duidelijk bij binnenkomst van het tunneltje. Grote plassen voor de wanden van de onderdoorgang en een nu toch sterke en onmiskenbare pislucht maken duidelijk dat dit het grootste openbare urinoir van Santpoort en verre omstreken moet zijn. Een van de leukst versierde bovendien. Op ooghoogte hangen kleurrijke kunstwerken.

Van het verleden van de spoorlijn Santpoort Noord-IJmuiden is op het station niets meer terug te vinden. In de vertrekstaten zijn alleen nog maar verwijzingen naar richting Haarlem en Uitgeest te vinden. Velsen-IJmuiden Oost en IJmuiden, laat staan Velsen Zeeweg en IJmuiden Casembrootstraat zal een reiziger tevergeefs op de NS-borden zoeken. Toch is de opgeheven spoorlijn niet helemaal uit beeld verdwenen. Wie naar het meest noordelijke puntje van perron 1 loopt en met het oog het spoor volgt, ziet haar nog liggen.

Vlak voordat de twee bestaande sporen geleidelijk naar het oosten buigen duiken opeens twee spoorstaven op die, met een iets scherpere bocht, naar het westen lopen. De wissel die de spoorbanen ooit verbond is verdwenen – uit voorzorg weggehaald om te voorkomen dat een onoplettende wisselwachter een machinist en de bewoners van Velsen de stuipen op het lijf jaagt. Maar het spoor ligt er nog wel. Een nieuw verbindingstuk er tussen, en het kan zo weer in gebruik worden genomen. Lijkt het, vanaf Santpoort Noord.

Advertenties

2 thoughts on “Santpoort Noord: een fris station met kunstzinnig urinoir en luxueus buurthuis

  1. Station Santpoort Noord heeft inderdaad een grote aantrekkingskracht op wildplassers. Ik herinner mij jaren geleden dat er een malloot op de bovenste treden van de tunneltrap stond in een onhandige positie, zodanig dat hij precies in het gootje voor de fietsen kon wateren en zo zijn urine, als was het een waterbouwkundig experiment op schaal, naar beneden liet stromen.

    De wachtkamer op het tweede perron is er niet meer, toch? Daarmee is het geheel wel verminkt. Een aantal jaren geleden was het er i.i.g. nog wel en had het een recente schilderbeurt gehad, waarbij men de authentieke belettering “wachtkamer” in ere gelaten heeft.

    Station Santpoort Noord heeft mij destijds (1997) geïnspireerd om mijn afstudeerscriptie aan de na-oorlogse spoorwegarchitectuur te wijden.

    Like

    • De overkapping boven de tunneluitgang is er nog wel. Maar verder staat op perron 3 slechts een eenvoudige, ‘moderne’ glazen abri. Ik zet er nog wel een foto van bij het verhaal.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s