Aaibare rails langs de singel (1.4)

Sporen 1 gaat voor de vierde druk flink op de schop. Hier het nieuwe hoofdstuk over het losspoor langs de Herensingel in Leiden.

De loswal langs de Herensingel in Leiden was niet een van de fraaiste plekjes in de stad. Op foto’s in het Leidse Gemeentearchief lijkt er een permanente grauwsluier te hangen rond dit stukje spoor. In zwart-wit ziet de wereld er natuurlijk sowieso al wat minder fleurig uit, maar hier oogt alles oud, versleten en aftands.
Op een plaat uit 1930, gemaakt van een uitgestorven Herensingel na een regenbui, grijpt het industrieel verval je zo ongeveer naar de keel. Het wegdek is een aangestampte grindweg vol kuilen en blubber. De laadbak van een open goederenwagon wacht achter een hoog hek met prikkeldraad op vervoer. De hijskraan van de loswal hangt werkeloos op half zeven. Wie niet beter weet, zou denken dat de boel op het punt staat onttakeld te worden.
Het zijn bedrieglijke beelden, want de Haarlemmermeerlijnen waren toen nog vol in bedrijf. Dit stukje spoor zou zelfs nog tot in de jaren ’60 druk worden gebruikt, onder meer voor het overladen van kolen en het lossen van boomstammen voor een houtzagerij op Waardeiland. Pas in de jaren ’70 – 35 jaar nadat het personenvervoer op deze lijn de geest had gegeven – kwam er hevig de klad in het goederenvervoer en werd de hele boel opgebroken.

Nu, weer zo’n 35 jaar later, is de Herensingel hevig veranderd en tegelijkertijd opvallend hetzelfde. De grond op het wegdek is vervangen door asfalt en telt aanzienlijk minder kuilen. De huizen langs de singel kijken nu niet meer uit op een hek, maar op een rijtje niet onaardige woonboten. Waar de loswal lag en de hijskraan stond, is nu een tegelpad met een hoop groen erlangs. Kortom, de aftands ogende spullen zijn weg. Maar wie langs de Herensingel wandelt, blijft de grauwe sfeer van toen ervaren.
Vlak voor het einde van het tegelpad, als de zoektocht naar tastbare overblijfselen tamelijk zinloos begint te lijken, duikt er opeens iets op uit het uitbundig groeiende groen: een stootblok. Het is een roestig ding, vervaardigd uit aan elkaar geschroefde spoorstaven met een grote biels er op gemonteerd. Onder het stootblok liggen twee, zo mogelijk nóg roestigere rails in het klinkerpad. Ze lopen beide aan de voor- en achterkant van de buffer een paar meter door, hoewel een van de twee al vrij snel verdwijnt in een nogal uit zijn krachten gegroeide heester.

Voor iemand die naar restanten van de Haarlemmermeerlijnen speurt, is de neiging om de spoorstaven eventjes aan te raken nauwelijks te onderdrukken. Maar dan onmiddellijk slaat de twijfel toe. Is dit wel origineel spul? Heeft de gemeente, om de boel een beetje historisch op te fleuren, niet achteraf wat ijzerwerk uit een Belgische kolenmijn laten aanrukken? Staan we hier niet een of ander Limburgs smalspoor te koesteren?
De inscripties op de rails in het stootblok zien er bemoedigend uit. Op een van de staven is het jaartal 1898 te zien, op een ander zelfs 1897. De rails zijn dus in elk geval van voor 1912, het jaar dat de lijnen werden aangelegd. Maar toch…
In het archief van het Leidsch Dagblad zit welgeteld één bericht over het stootblok: een artikeltje uit 1996 waarin wordt gemeld dat het tijdens een opknapbeurt van de Herensingel in een tuin is gevonden en dat het nu als aandenken aan het spoor bij de Zijlpoort is gezet. Later komt er nog een informatiebord bij waarop de historische betekenis van het spoor wordt uitgelegd, belooft de krant. Of het de originele spullen zijn, meldt het bericht niet en over de rails wordt al helemaal niets gezegd.
Hans Verlint, kenner van het Herensingelspoor, kan zich echter niet anders herinneren dan dat op deze plek altijd een stootblok heeft gestaan. ,,Dit is toch ook niet iets wat je in je tuin zet, toch?”, zegt hij later, terwijl hij met zijn hand op het loodzware ding slaat.
Of het stootblok uit zijn herinnering dít stootblok was, vervaardigd uit en staand op de authentieke rails, kan ook hij niet met zekerheid zeggen. ,,Ik neem bijna aan van wel. Het zijn oude spoorstaven, dat is wel duidelijk. Maar een garantie kan ik niet geven.”
Bert van den Ham, woordvoerder van de gemeente Leiden, kan die zekerheid na een kleine rondgang langs deskundigen wél verschaffen. ,,Het zijn de originele rails van de Haarlemmermeerspoorlijnen en het is het originele stootblok.”
Het feit dat ze een van de weinige overgebleven delen van het spoor in de regio tussen Haarlem, Haarlemmermeer en Leiden in ere houden, hangen ze echter niet aan de grote klok. Van den Ham weet namelijk niets van het tien jaar geleden toegezegde informatiebord. ,,Er zijn geen plannen om daar iets neer te zetten.”

Advertenties

3 thoughts on “Aaibare rails langs de singel (1.4)

  1. Hallo Wim

    Je geeft de inhoud van je eerdere geschreven verhalen uit Sporen 1 weer meer inhoud, het blijft prettig lezen. Naar aanleiding van je verhaal of het stootblok echte rails zijn geweest van de Haarlemmermeerlijnen. Stuur ik je per mail een kopie van een tekening (blauwdruk) van de rails welke in het verleden zijn besteld voor de lijnen. Misschien kun je een paar maten van de rails van het stootblok opmeten, zodat je kan zien of het orginele rails van de lijnen zijn geweest.

    Groet Dick

    Like

  2. Het afgebeelde stootjuk is een stootjuk type Hercules sr, een type stootjuk dat NS globaal tussen 1945 en 1960 toepaste. Het juk heeft eeen drievoudig verticaal been. Ze werden van oude spoorstaven op de bovenbouwwerkplaats te Utrecht gemaakt. Je ziet dit type stootjuk niet zo heel veel meer in Nederland.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s