Een kritische blik op de beschieting bij de Handweg

Jaap Spaargaren stuurde me vandaag een lange, maar interessante email waarin hij de verhalen van spoorhistoricus G.A. Russer en Catharina Visser over de beschieting van een trein bij de Handweg in Amstelveen in september 1944 onder de loep neemt. Jaaps vader is bij die aanval om het leven gekomen en Jaap is op zoek naar de exacte toedracht. In de verhalen van beide auteurs ziet hij enkele tegenstrijdigheden, fouten en hiaten. Hieronder zijn letterlijke opmerkingen.
,,Het stuk [van G.A. Russer, WW.] is gebaseerd op dezelfde bronnen als Tini Visser’s verhaal in “Jaren van Verduistering. De Bezettingstijd in Amstelveen” (1989), met zijn eigen interpretatie, met name het dagverslag van de Luchtbeschermingsdienst (LBD), 9 september 1944, is gebruikt.
Het begint met een kolossale fout: “Het is een week voor de landingen in Normandië..” De eerste landingen in Normandië waren begin juni 1944.
Het aantal passagiers van meer dan 400 neemt hij over van de LBD, en geeft daaraan zijn eigen uitleg. Het kan zijn dat er “etenhalers” bij waren. Hadden die arme mensen geld om op de trein te stappen? Ik ken beelden met mensen die in de polders lopend de boerderijen langs gingen. De hongerwinter moest nog komen. Ik zet grote vraagtekens bij dit aantal.
De beschieting aan de Handweg gebeurde onder andere bij de overgang spoor/Handweg omdat Kees Terra die in de schuur van het carrosseriebedrijf bij de overgang (Handweg 4), door een kogel in het hoofd geraakt werd en stierf. Russer zegt overeenkomstig het dagboek van de LBD dat de trein met het middendeel op de kruising tot stilstand komt, dus de locomotief moet dan al voorbij het wachtershuis op Handweg 2 gelopen zijn. Het dagverslag van de Ned. Spoorwegen zegt dat de trein op het middendeel op de overweg stopt; de locomotief of het middendeel van de trein?
Russer zegt dat mij vader dodelijk getroffen werd, maar hij stief in het ziekenhuis ca. twee uur daarna. Mijn vader Jacob Albert Spaargaren (40 jr) werd in zijn longen geraakt, nadat hij – gealarmeerd door het lawaai van de jagers – opgestaan was om voor het raam te kijken. Hij riep tegen zijn buurman:”Ze moeten ons hebben”, en werd pang geraakt. Hij was bloemenkweker samen met zijn vier broers aan de Uiterweg (Cyclamen, Begonia, snijbloemen zoals chrysanten en seringen), Aalsmeer en beginnend exporteur.
Over de verzorging van de gewonden is Russer erg beknopt: “Vele gewonden (?) worden met ambulances van de Amsterdamse GGD naar de hoofdstad vervoerd.” Zo had het moeten gaan. Maar het LBD verslag (beschreven in het archief van Tini Visser) geeft aan dat verschillende artsen en de geneeskundige dienst van de LBD dit gedaan hebben. “De GGD van Amsterdam vervoert gewonden naar Amsterdam.”
De buurman van mijn vader in de trein, Maarten Berghoef uit Aalsmeer, die een kogel in zijn bil kreeg, werd ter plaatse (in een hulppost?) geholpen en moest daarna te voet terug naar Aalsmeer. Mijn vader heeft een uur moeten wachten voordat hij naar het Hervormd Diaconessenziekenhuis gebracht werd, hetgeen mede fataal geworden is. Tot zijn dood in het ziekenhuis is hij bij kennis geweest.
Het laatste deel : uit een aanvullend rapport…” suggereert dat er aanvullend rapport van de LBD geweest is over een ploeg “wegwerkers” met hun materialen meereed. De trein vervoerde ook materialen ten behoeve van het onderhoud.” Russer suggeert dat dit treintje ook een gemengde trein is geweest, passagiers- en goederenwagons. Wie zal het zeggen dat het op zaterdag, 9 september 1944 zo was?  Het LBD verslag spreekt over een personentrein.
Russer vermeldt niet – zoals Tini Visser doet – dat een katholieke spoorwegarbeider uit Amsterdam getroffen en iets later overleden is. Dit verhaal ontbreekt ook in het dagverslag van de NS. Als het spoorwerkers geweest zouden zijn geweest, had het daarin moeten staan!?
Tini Visser baseert zich niet op de LBD maar op een lang verhaal van dominee van Kuiken uit Amstelveen, dat begint met: “Dan heeft er een beschieting plaats van een trein waarmee werklieden en materialen vervoerd werden.” Dit suggereert een aparte goederentrein.
Volgens Van Kuiken zijn er meerdere arbeiders gewond geraakt. De verzorging gebeurt in een smidse (Terra???).
Tini Visser verbindt de zwaargewonde arbeider met mijn vader, een pijnlijke fout.
De beschikbare verslagjes rammelen ook ten aanzien van tijdstippen en aantal jachtvliegtuigen. Russer neemt het LBD over dat acht jagers de trein beschieten, de heer Bartels, spoorwachter in Bovenkerk, zei dat er twee aanvielen. Dit lijkt waarschijnlijker voor zo’n treintje. Als acht jagers hun mitrailleurs en kanonnen geleegd zouden hebben, dan zou er weinig van de trein overgebleven zijn. Het LBD verslag zegt: “Van de beschoten trein was de locomotief onklaar geraakt, de wagons beschadigd. Een locomotief uit Amsterdam trok alles naar het station Amstelveen.”
Hopelijk zijn er nog mensen die dit drama concreet meegemaakt hebben zodat een waarheidsgetrouw verhaal gemaakt kan worden”, aldus Spaargaren.
Advertenties

One thought on “Een kritische blik op de beschieting bij de Handweg

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s