Alphen.cc 17: verliefd op een bouwval

Op 31 december 1935 sloot het grootste deel van de Haarlemmermeerlijnen. Vijfenzeventig jaar later trekt deze trein nog altijd zijn spoor door het landschap. Alphen.cc ging op zoek naar de tastbare herinneringen aan dit boemeltje in de Rijn- en Veenstreek. Aflevering 17: station Gouwsluis.

Station Gouwsluis torent hoog uit boven het platte poldergedoe aan de rand van Alphen aan den Rijn. Als een kasteel op een berg. Dat gevoel had John Koning ook toe hij er in 1986 voor het eerst ging kijken. Hij was getipt door een collega die, opmerkelijk genoeg, juist door hem was getipt. ,,Hij was op zoek naar een woning in Alphen. Ik was dit stationsgebouw tegengekomen in een advertentie in de krant. Ik zei tegen hem: ‘Misschien is het wat voor je’. Toen hij was wezen kijken, zei hij: ‘Nee John, daar moet jij gaan wonen.”
Koning ging er kijken en zag een onbeschrijfelijke bende. ,,Het gebouw stond al vier jaar leeg en was behoorlijk rot. Bijna alle ruiten waren ingegooid, het dak was lek en de plafonds waren naar beneden gevallen. Alles wat bruikbaar was, was er uit gestolen. Toch was ik meteen verliefd. Ja, echt waar. Ik keek door die ellende heen en zag hoe mooi het was.”
Hij kocht het huis en begon de rommel op te ruimen. ,,Een van de redenen dat het er zo’n bende was, was het feit dat een groep jongeren uit Leiden er voortdurend feesten hield. Ik heb er de eerste dag een vuilniszak vol condooms uit gehaald. Zo veel plezier hadden ze er gehad. Een paar dagen nadat ik het had gekocht, stonden ze opeens weer voor de deur. Ze baalden wel dat ze er niet meer in konden, maar het waren verder keurige jongelui. Ik heb hen uitgelegd dat het huis van mij was en heb hen daarna niet meer gezien.”
Samen met zijn vrouw maakte Koning station Gouwsluis in een half jaar tijd weer redelijk bewoonbaar. ,,Daarna zijn we er in getrokken, hoewel het station nog lang niet af was. We woonden met z’n vieren en later met z’n vijven in één slaapkamer. Mijn vrouw was tijdens de verbouwing hoogzwanger en kort nadat we hier waren in getrokken, werd onze jongste zoon geboren.”
Die begintijd vergelijkt hij met een langdurige kampeervakantie in eigen huis. ,,In een kleine nis op de overloop hadden we een provisorische keuken gemaakt. Mijn vrouw kookte er op een butagasstelletje, want een normale gasaansluiting was er nog niet. ”

Stukje bij beetje hebben ze zich een weg naar beneden gebaand. Toch is het stationsgebouw bijna 25 jaar nadat hij het heeft gekocht nog steeds niet af. Het bevindt zich in een permanente staat van verbouwing. ,,Dat is de les die ik heb geleerd. Mijn jongens hebben nu ook huizen gekocht. Ik heb tegen ze gezegd: maak eerst alles af en ga er dan pas in wonen. Denk niet: dat laatste plintje doe ik later wel. Want dat laatste plintje komt er nooit meer.”

Hij wijst naar de deurposten in de keuken, die aanzienlijk kaler zijn dan de sierlijke bewerkte deurposten in de kamer, en naar een zijkamertje waar een rol vloerbedekking en enkele bundels hout wachten op verwerking. ,,Ik heb nog een hoop werk te doen. Het gebeurt allemaal wel, vroeg of laat. Maar ik vraag me af of het ooit helemaal klaar komt. Ik zit daar niet mee. Ik vind het leuk om te doen. Een beetje rommel in huis, daar schrik ik niet van.”

Koning laat foto’s zien van vroeger, met talloze, nu verborgen details zien. Van het typische ‘torentje’ van het station bijvoorbeeld. Gouwsluis heeft geen puntige uitbouw, zoals de andere stations van dit type, maar een brede, hoekige uitstulping. ,,In de Tweede Wereldoorlog heeft daar luchtafweergeschut opgestaan. De Duitsers hadden van het uitbouwtje een open plateau gemaakt met een stevige borstwering waar ze een mitrailleur op hadden gezet”, zegt hij.

Op andere foto’s zijn reusachtige zeecontainers te zien en grote hoeveelheden puin. ,,Het station had geen oprit. Het ging vanaf het huis steil naar beneden. Dat vonden we niet zo handig. We hebben daarom zeecontainers laten komen, die ingegraven als een soort muur en vervolgens grote hoeveelheden puin laten storten. Zo kregen we toch nog een begaanbare oprit.’’
Koning kijkt naar buiten, alsof hij het weggetje inspecteert. ,,Ook dat was een enorm karwei’’, gaat hij verder. ,,De jongens hebben dat puin met de hand fijn moeten kloppen, want toen het arriveerde waren het nog enorme brokken. Maar ach, daar gaven ze niet om. De jongens zijn hier opgegroeid met werk. En nu kunnen ze alles. Ze zijn vreselijk handig geworden.’’ Hij klopt op de vensterbank. ,,Dankzij dit huis.”

Kader: het vrolijke allegaartje van stations langs de Haarlemmermeerlijnen

De spoorwegmaatschappij hield het, net als bij de spoorwoningen, niet bij een type station. De geleeden zijn het er niet helemaal over eens hoeveel. Spoorweghistoricus G.A. Russer telt acht verschillende soorten. H. Romers komt in zijn ‘Spoorwegarchitectuur in Nederland, 1841-1938’ zelfs tot dertien. Maar een rondwandelende leek kan ze met wat wat passen en meten in vier categorieën stoppen: drie standaardversies en een soort buitencategorie.

Het eenvoudigste soort station langs de Haarlemmermeerlijnen, type III, is een wat groot uitgevallen woning. Het dak is aan de zijkanten afgeplat. Het heeft aan de voor- en achterzijde twee uitbouwtjes met een eigen puntdakje, waardoor het lijkt alsof er een tweede, even hoog, maar smaller gebouwtje dwars door het station is geschoven. De HESM is met dit type redelijk consequent omgegaan. Er zijn hier en daar minieme verschillen, maar er is slechts één werkelijk afwijkend exemplaar: een in spiegelbeeld neergezet gebouw in de Legmeerpolder in Amstelveen. Van type III zijn er negen gebouwd. Tussen Uithoorn en Alphen zijn er drie neergezet: bij Gouwsluis, Zevenhoven en De Hoef. Alleen het eerste station is overgebleven.

Het grootste type HESM-station, type II, is het soort dat in Vijfhuizen, Vinkeveen en Hoofddorp is verrezen. Het is een hoog, tamelijk symmetrisch gebouw. Een klassiek stationnetje eigenlijk. Het basismodel is het gebouw in Vijfhuizen. De HESM kopieerde het enkele jaren later in Vinkeveen, maar niet helemaal exact. De dakkapellen en de aan het station vastgeklonken goederenloods vertonen enkele kleine verschillen. In Hoofddorp zette de spoorwegmaatschappij een uitgebreidere versie van station Vijfhuizen neer. De hoofdgebouwen zijn precies gelijk, maar ‘Hoofddorp’ kreeg een iets grotere goederenloods en een vrij prominente zijvleugel. Deze stations vielen kennelijk in de smaak, want ze staan er alle drie nog.

De volgende categorie stations, type I, is het soort station dat in Leimuiden, Nieuw-Vennep, Oude Wetering, Rijpwetering, Amstelveen, Roelofarendsveen, Uithoorn, Mijdrecht, Nieuwveen, Nieuwkoop en Aarlanderveen is neergezet. Het is een wat Eftelingachtig gebouw, met zwaar aangezette rollagen, uitspringende aanbouwtjes en enkele asymmetrisch geplaatste ramen. Dat in Nieuwveen en Nieuwkoop is (c.q. was) het spiegelbeeld van het basismodel.
De kaalslag onder dit type gebouwen is de afgelopen 75 jaar enorm geweest. Van de elf stations zijn er nog maar vijf overgebleven: Amstelveen, Aarlanderveen, Nieuwveen, Uithoorn en Mijdrecht.

En dan is er nog de buitencategorie: de stations die op geen enkel ander station lijken: Leiden-Heerensingel, Amsterdam Willemspark, Aalsmeer en Ter Aar. Waarbij de laatste met zijn classicistische uiterlijk eigenlijk weer een onderafdeling op zichzelf vormt. De rest lijkt weinig op elkaar, maar Ter Aar lijkt niet eens op een station. De andere drie buiten-categoriestations waren de kroonjuwelen van de Haarlemmermeerlijnen. Het zijn ook de enige stations waarvan de architect bekend is. De overige zijn vermoedelijk door anoniem gebleven medewerkers van de HESM of HIJSM getekend. Deze laatste groep stations is redelijk in tact gebleven. Alleen station Leiden Heerensingel is gesloopt.

Lees de originele pagina in Alphen.cc: alphencc17 20101223

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s