Alphen.cc 10: Op speciaal verzoek

Op 31 december 1935 sloot het grootste deel van de Haarlemmermeerlijnen. Vijfenzeventig jaar later trekt deze trein nog altijd zijn spoor door het landschap. Alphen.cc ging op zoek naar de tastbare herinneringen aan dit boemeltje in de Rijn- en Veenstreek. Aflevering 10: halte Zuideindscheweg.

Terwijl de aanleg voor de lijn Alphen-Uithoorn in het late voorjaar van 1914 in volle gang was, trok een groepje bewoners van de gehuchten Zuideinde en Achttien Kavels in Nieuwkoop de stoute schoenen aan. Nu die lijn toch in de buurt kwam te lopen, was het dan misschien mogelijk dat zij een halte kregen? Ze woonden precies tussen de stations van Nieuwkoop en Aarlanderveen in, en beide zouden op enkele kilometers afstand komen te liggen.

Begin juni dienden ze een officieel verzoek in bij de gemeente, die het met een warme aanbeveling doorstuurde naar de HESM. De spoorwegmaatschappij deed niet moeilijk en gunde Zuideinde en Achttien Kavels hun halteplaats. De beide vlekken op de kaart – Zuideinde is een gehucht bij de Zuideinderplas ten zuiden van Nieuwkoop, Achttien Kavels een kilometers lang lint van boerderijen langs de Zuideindscheweg – kregen hun eigen vermelding in het spoorboekje. Zew, halte Zuideindscheweg dus.

Het inwonertal van Achttien Kavels schoot door de komst van de halte met enkele procenten omhoog. Bij de stopplaats kwam namelijk ook een wachterwoning. Het was een klein ding, vergelijkbaar met de brugwachterwoning bij de Angstel aan de andere kant van de het spoornet. Het was een soort pendulewoning, maar dan één waar een derde van was afgehakt.
De bewoners van Zuideinde en Achttien Kavels beleefden niet lang plezier van hun halteplaats. De spoorwegmaatschappij merkte al snel dat ze iets te gul was geweest. Tijdens de voorbereidingen voor de aanleg van het spoor had de HESM namelijk niet alleen in Nieuwkoop, maar ook op tal van andere plaatsen kwistig gestrooid met haltes.

Nu er voor zo ongeveer elke aardkluit gestopt moest worden, liepen de reistijden en vooral ook de exploitatiekosten lekker op. Begin jaren ’20 was de spoorwegmaatschappij het zat en begon ze zoetjes aan de meeste halteplaatsen te sluiten.

Oukooperdijk bij Oukoop, halte Zijdelweg in Uithoorn en halte Middenweg in Mijdrecht gingen op 1 juni 1922 dicht. De Koenenkade in Amsterdam sloot op 1 juni 1923, Kalfjeslaan op 5 juni 1925, de Kanaalweg in Amstelveen op 15 mei 1932 en de Kerkweg en Lijnbaan in Aalsmeer, de Nieuweweg in Haarlem en de Bennebroekerweg en de Venneperweg in Haarlemmermeer een week later, op 22 mei 1932.

De Zuideindscheweg sneuvelde in een van de eerste sluitingsrondes. Op 1 april 1923 moesten de bewoners van Achttien Kavels en het Zuideinde het weer zonder openbaar vervoer doen. Tien jaar later verdween ook de tastbare herinnering aan hun korte spoorhistorie. Het huisje aan de Zuideindscheweg ging in 1933 tegen de vlakte.

Opmerkelijk genoeg is bijna 80 jaar later nog vrij eenvoudig de plek aan te wijzen waar de woning heeft gestaan. Halverwege tussen Nieuwkoop en Aarlanderveen ligt aan de noordkant van het oude tracé, nu de Nieuwkoopseweg, een klein, weelderig begroeid grasveldje. Een groepje fors uit de kluiten gewassen bomen staat er omheen, als groene locatiemarkers. Hun takken komen boven het veldje samen als een grote, beschuttende koepel.
Behalve de contouren van het huis, valt er echter weinig meer te beschermen. Het lapje grond is leeg, op een metalen peilbuis na waarmee de provincie een paar keer per jaar het grondwater inspecteert. De resten zijn op het oog vakkundig verwijderd. Zelfs de straatnaam die de halte droeg, is verdwenen. De Zuideindscheweg heeft nu de naam van het gehucht: Achttien Kavels.

Kader: Een punt voor spoorhuis 54

Vrijwel alle spoorhuizen zijn op de een of andere manier wel terug te vinden. Meestal omdat er iets anders op die plek is verrezen of omdat het een soort afdruk in de omgeving heeft achtergelaten. Maar zo niet spoorhuis 54 in De Hoef. Zelfs sommige Haarlemmermeerlijnen-deskundigen, die elk ander spoorhuis met een blinddoek voor na drie keer te zijn rondgedraaid moeiteloos op een kaart aanwijzen, twijfelen over de precieze locatie. Het stond in de buurt van de plek waar de Ringdijk Tweede Bedijking een knik naar het westen maakt. Zo veel is wel duidelijk. Maar waar precies?
Op Google Maps – waar funderingen soms verrassend goed zijn terug te vinden – is ter hoogte van de knik, naast de dijk, in de polder, een soort verstoring te zien. Eén slootje stopt een meter of tien voor de voet van de dijk, terwijl de andere allemaal doorlopen. Bovendien is er in het gras een vage, rechthoekige verkleuring te zien.
Haarlemmermeerlijnenkenner Kees Boskamp, die sinds jaar en dag de website haarlemmermeerspoor.nl verzorgt, gelooft echter niet dat het huis dáár moet worden gezocht. Hij stuurt een tekening uit het NS-archief, waar de dubbele spoorwoning is ingetekend tussen het spoor – dat aan de oostkant van de dijk liep – en het weggetje op de top van de dijk. Het is een heldere plaatsbepaling. Jammer genoeg staat er iets op die kaart dat alle duidelijkheid weer verstoort: er is een groot kruis door het huis gehaald.

Wat betekent dat? Houdt het in dat de spoorwoning daar ooit is gedacht, maar door een ontwerper op het laatste moment toch met twee ferme halen van de kaart is geveegd? Of is hij daar wel gebouwd en na de sloop met twee pennenstreken administratief verwijderd?
Boskamp vermoedt het laatste. Naast het huis staat ook iets dat met enige moeite herkend kan worden als ‘sept. ‘37’ en het woordje ‘afbreken’. En om iets op een plek af te breken, moet het er uiteraard eerst zijn neergezet. ,,Maar kijk anders even op de site www.watwaswaar.nl’’, adviseert Boskamp.
Een uitstekende tip. Watwaswaar is een site waar topografische kaarten zijn verzameld uit een groot aantal archieven. De zoekterm ‘De Hoef’ en het tijdvak 1910-1919 levert één bruikbaar document op: een topografische militaire kaart uit 1914. Daarop staan ter hoogte van de knik ten oosten van de dijk twee kleine donkergrijze stipjes. Er is geen aanduiding bij vermeld, dus wat die stipjes betekenen is niet duidelijk. Wat nog veel vervelender is, is dat de spoorlijn feitelijk ontbreekt. De kaartenmaker heeft het tracé met een tamelijk onnauwkeurige stippellijn ingetekend met de woorden ‘Holl. Elec. Spoorweg III aanleg’ er bij. Ter hoogte van de vermoedelijke plek van het spoorhuis ontbreekt de stippellijn zelfs helemaal.

Dus daar hebben we niets aan.
Een ander tijdvak dan maar: 1920-1929. Daar staat de spoorlijn als een kloeke, witte lijn ingetekend. En bij de knik, ter hoogte van de plek die op de tekening van Kees Boskamp is doorgekrast, staat een klein maar niet te missen puntje. Volgens deze kaart heeft de dubbele woning aan de voet van de dijk gestaan ten westen van de spoorbaan. Het huis was dus inderdaad ingeklemd tussen het spoor en de top van de dijk.

Als het puntje ook inderdaad de dubbele woning voorstelt.
Cock Willers, een andere Haarlemmermeerlijnen-kenner, is nog niet helemáál overtuigd. ,,Kaarten liegen niet, maar ik vraag me af wat het huis voor nut heeft op die plek. Er ligt geen brug of station naast. Waarom zou de spoorwegmaatschappij daar mensen willen hebben?’’

Lees de originele pagina in Alphen.cc: sporen1103

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s