Alphen.cc 07: Tussen verre klanten en een verdronken dorp

Op 31 december 1935 sloot het grootste deel van de Haarlemmermeerlijnen. Vijfenzeventig jaar later trekt deze trein nog altijd zijn spoor door het landschap. Alphen.cc ging op zoek naar de tastbare herinneringen aan dit boemeltje in de Rijn- en Veenstreek. Aflevering 7: het baanvak Nieuwveen-Zevenhoven.

Het stuk tussen Nieuwveen en Zevenhoven ziet er weer net iets anders uit dan het baanvak daarvoor. Niet het spoor zelf, dat kachelt nog altijd verder als een eenvoudige autoweg. Het fietspad ernaast ondergaat echter een ingrijpende gedaanteverwisseling. Het overzichtelijke strookje asfalt verandert opeens in een ongehoord brede ventweg.

Heerlijk ruim, dat wel, maar niet echt veiliger. De parallelweg is nu namelijk breed genoeg om er een trekker over heen te laten rossen zonder dat hij hoeft uit te wijken voor wie dan ook. Hooguit een klein beetje voor een andere tegemoet komende trekker.
Een fietser die ter plaatse niet zo bekend is, schrikt zich geregeld het apenzuur als er weer zo’n kluitenslingerend gevaarte langs dendert. En daarna – als de eerste angstkrampen in de maag net zijn weggetrokken – nóg een keer als de minstens zo gigantische aanhanger voorbij komt. Hoewel dat laatste natuurlijk ook weer niet zo onverwacht had hoeven te zijn. De boeren raggen niet voor de lol met hun machines over de weg. Niet dat ze de indruk wekken dat ze het erg vervelend vinden, maar ze moeten wel wat te vervoeren hebben.

Als de stofwolken en de kluiten weer zijn neergedaald, wordt snel duidelijk dat de spoorwegmaatschappij hier buitengewoon rechtlijnig te werk is gegaan. Zevenhoven kreeg een eigen halte, maar die lag zo ongeveer een kilometer buiten het dorp. Er woonden een eeuw geleden zeker 1100 man. Had die spoorlijn er toch een beetje naar toe gebogen, denk je als buitenstaander. Dat had misschien weer wat extra klanten opgeleverd.

Halte Zevenhoven stond wél weer midden in het gehucht Schoot. Dat lijkt leuk voor de inwoners daarvan, ware het niet dat het dorp een kleine twee eeuwen voor de opening van de Haarlemmermeerlijnen is verdronken. En dat is over het algemeen ook niet echt bevorderlijk voor de klandizie.

Sowieso een tragische plaats, dat Schoot. Het stond in 1615 nog mooi op de kaart, met een bevolking en een bebouwing die groter waren dan die in Nieuwveen en Zevenhoven. De meeste bewoners hadden er een best bestaan, maar groeven daarmee tegelijkertijd hun graf. Bijna letterlijk. Ze wonnen er turf, waardoor steeds meer landerijen verdwenen en de waterplassen steeds groter werden.
In 1623 woonden er nog 92 gezinnen in Schoot. Rond 1680 waren dat er nog maar 40 en tegen 1715 slechts een handjevol. Een paar jaar later, in 1721, werd er voor het eerst melding van gemaakt dat het verlaten was. Waarschijnlijk had de laatste bewoner kort er voor de brui aan gegeven. Enige tijd later verdween het dorp compleet van de kaart.

Het leeft echter nog steeds een beetje voort. Op de website http://www.groenehartarchieven.nl bijvoorbeeld, maar vooral ook in de straatnaam. De weg tussen Nieuwveen en Zevenhoven heet namelijk Schoterweg. Verdronken in 1750, meldt het straatnaambord. Dat laat het dus kennelijk nog dertig jaar langer bestaan dan de historici.

Bijna twee eeuwen later was het ook gedaan met halte Zevenhoven. Het gebouw is in 1945 tegen de vlakte gegaan. De plek waar het stond, is echter nog prima terug te vinden. Het ligt iets ten noorden van de rotonde op de kruising van de Schoterweg, Zevenhovenseweg, Nieuwveenseweg en, inderdaad, de Stationsweg – het oude pad vanuit Zevenhoven naar de halte. De berm van de Schoterweg wordt een eind voor de kruising geleidelijk breder, tot ze enkele tientallen meters van de naast gelegen akker heeft afgesnoept.

Het is niet veel, maar het is niet te missen.

Kader: Vol verwachting klopte hun hart…

De aanleg van de spoorlijn was groot nieuws voor de bewoners van de Rijnstreek. En het bleef belangrijk nieuws, jarenlang. Het is wat overdreven om te zeggen dat elke zandtrein door een horde verslaggevers werd gevolgd, maar de plaatselijke pers mocht bij tijd en wijle graag verslag doen van de vorderingen van de Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij.
Zoals in De Rijnlandsche Courant van 11 mei 1912. ,,Uit de Rijnstreek. AARLANDERVEEN – Met den aanleg der spoorlijn Alphen-Uithoorn is men thans zoover gevorderd, dat de zandtrein a.s. Maandag waarschijnlijk reeds over het dorp komt te rijden. De afsluitboomen zijn daartoe reeds aangebracht, en de voorloopige bruggen over Wetering en Ringvaart liggen reeds klaar.

‘Was dit ook maar zoo bij de Wetering aan de Westzijde van het dorp’, zal menige schipper bij zichzelve zeggen, want daar is de vaart eenvoudig met zand dichtgeplempt en wordt pas in het najaar met den bouw der brug een aanvang gemaakt.’’
Waaruit dus tussen de regels door valt op te maken dat de HESM op sommige plaatsen tijdelijke bruggen aanlegde. Opmerkelijk, want in de bestekken is daar niets van terug te vinden.

Concurrent De Rijnbode komt een dag later met een eigen bericht. Die blikt alweer verder vooruit. ,,Met het zandrijden voor de spoorlijn is men reeds tot den straatweg gevorderd, zoodat men nu spoedig een aanvang zal maken in den Nieuwkoopschen polder.’’
Zelfs de gevolgen van het omwoelen van de grond is een bericht waard. De Rijnbode op 30 juni 1912: ,,Zevenhoven – Onze polder vanaf den Kruisweg naar Nieuwveen is in een bloemenveld herschapen. Door het omwerken der aarde voor de spoorlijn, komt het mosterdzaad van vroeger wederom boven met zijne goudgele bloemen en de duizende en nog eens duizende roode klaprozen, hetwelk een prachtig gezicht oplevert.’’

Een jaar later, op 14 juni 1913, meldt De Rijnbode dat de vaart er flink in zit. Het stationsgebouw in Nieuwveen is bijna klaar en met de haltegebouwen in de buurt schiet het ook lekker op. Uit het bericht blijkt dat de spoorbouwers vanuit Alphen en Uithoorn naar elkaar hebben toegewerkt. Het deel vanuit Alphen is op dat moment klaar, het stuk vanuit Uithoorn nadert zijn voltooiing.

Daarna daalt er echter een enorme rust over het spoor neer. De lijn is klaar, maar er gebeurt niets. In het voorjaar van 1915 verschijnen er in de kranten ongedurige berichtjes, waaruit weer heel wat nuttige informatie valt te halen. De Rijnbode van 19 mei 1915: ,,Zevenhoven – Er schijnen nu ernstige plannen te bestaan om de spoorlijn Alphen-Uithoorn te openen. Wij besluiten hieruit wijl de bewoners van het station is aangezegd het gebouw over 6 weken te verlaten. Laten wij dit hopen.’’
Dus kennelijk, speculeert u even mee, had de spoorwegmaatschappij een paar bewoners in het station Zevenhoven gestopt in afwachting van de ingebruikname van de lijn. Dat betekent dat het spoorgebouw al een aardig tijdje klaar moest zijn voordat de lijn ging rijden, anders haal je als HESM natuurlijk geen gedoe met tijdelijke huurders op de hals.
Precies een maand later voert De Rijnlandsche Courant de spanning nog verder op. Volgens de krant is begonnen met het ‘afballasten’ van de lijn door zware locomotieven en wordt er ook met de aanleg van een telefoonleiding naast het spoor een begin gemaakt. Uit al die bedrijvigheid trekt ook De Rijnlandsche Courant de conclusie dat met de voltooiing van de lijn ‘nu toch eenigen ernst wordt gemaakt.’

Dat hadden de kranten goed gezien, al zou het toch nog vele weken duren voordat de trein ook werkelijk ging rijden. Op zondag 1 augustus 1915 was het zo ver. Het verslag in De Rijnbode valt na al die jarenlang opgebouwde verwachtingen dan toch een beetje tegen: ,,Zevenhoven – Zoo is dan op Zondag 1 Aug. Jl. de wensch van velen vervuld: dat de spoorlijn Uithoorn-Alphen geopend is geworden. Er was zeer veel belangstelling en een opgewekte stemming heerschte er, zoowel bij het reizend als bij het niet-reizend publiek. Aan het stationsgebouw was de Vaderlandsche driekleur ontplooid. Nu zijn wij uit ons isolement verlost, dat is alleen een dankzegging overwaard’’, meldt de krant in een bericht van precies één alinea.

Lees de originele pagina in alphen.cc: alphencc07 20101014

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s