Alphen.cc 06: Stap voor stap een eeuw terug

Op 31 december 1935 sloot het grootste deel van de Haarlemmermeerlijnen. Vijfenzeventig jaar later trekt deze trein nog altijd zijn spoor door het landschap. Alphen.cc ging op zoek naar de tastbare herinneringen aan dit boemeltje in de Rijn- en Veenstreek. Aflevering 6: station Ter Aar.

Station Ter Aar is de vreemdeling onder de HESM-gebouwen. Hoe groot de verscheidenheid ook is onder de andere stations en wachterwoningen, in de verte lijken ze allemaal wel een beetje op elkaar. Zo niet ‘Ter Aar’. Het gebouw is veel strakker en klassieker dan al het andere, Jugendstilachtige spul bij elkaar.
Binnen is het onderscheid met de andere stations zo mogelijk nóg groter. De meeste stationsgebouwen zijn binnen knus en gemoedelijk, hoe verbouwd en uitgebouwd ze soms ook zijn. De gebouwen zijn vrij krap opgezet en dat krijgt een mens er nooit helemaal uit. Station Ter Aar is binnen echter immens. De entree is aangenaam ruim, de woonkamer is een grote, lichte balzaal en de overloop op de eerste verdieping is op zichzelf al ruim genoeg om het gezin van een modale stationschef te huisvesten. De batterij ruime kamers waar die overloop toegang tot biedt, lijkt vervolgens bijna te veel van het goede.

Diana Clement en Rob den Besten, sinds 2004 de eigenaars, vielen destijds als een blok voor het station. ,,We waren op zoek naar iets moois, iets ouds, een huis met historie en met een hoop ruimte er omheen. Toen dit huis te koop stond en de prijs een voor ons betaalbaar niveau had gekregen, zijn we een keer gaan kijken. We dachten meteen: dit is het. Voordat we het kochten, zijn we er wel een keer doorheen gelopen met een bouwkundige. Daar werden we alleen maar enthousiaster van. De man vond het een geweldig huis en liet ons allemaal bijzondere details zien. We hebben bijna een hele dag met hem doorgebracht. De oude bewoners, die al die tijd beneden zaten, zullen wel gedacht hebben. ‘Wat komen ze nu toch allemaal tegen?’ Maar dat was allemaal pure interesse. Gebreken zagen we nauwelijks. Het gebouw was in een prima staat.”

De woonkamer zelf is één van die bijzondere details, al is daar binnen weinig van te zien. ,,Nadat het spoor is opgeheven, is het een tijdje gebruikt als lagere land- en tuinbouwschool”, zegt Diana Clement. ,,Althans, dat heb ik me laten vertellen door mensen in het dorp. Omdat een schoolklas aan bepaalde eisen en afmetingen moet voldoen, hebben ze er een stukje aangebouwd.”

Buiten, in de achtertuin, is die uitbreiding wél te zien. ,,Het station was ooit perfect symmetrisch”, zegt Den Besten. ,,Aan de linkerkant zie je een hoekstuk met mooi afgewerkte hardsteen. Dat zit ook aan de andere kant, alleen volgt daar na die hoeksteen nog een stuk muur van een meter of wat. Dat is dus die uitbouw. Ze hebben het netjes gedaan, hoor. Het raam is exact hetzelfde en ook de stenen komen aardig overeen.”

Den Besten wijst op de onderkant van de dakgoot waar een minieme oneffenheid in het houtwerk verraadt waar het oude deel ooit ophield en waar het nieuwe begon. ,,Ook dat hebben ze perfect nagemaakt.” Waar de bouwers wel mee moesten ‘rommelen’ was de vorm van het dak. Waar de nok ooit in een rechte lijn naar de zijkant van het huis liep, maakt hij nu opeens een knik. ,,Het bederft een beetje de symmetrie”, zegt Diana Clement. ,,Maar dat kon niet anders, denk ik.”

Veel typische stationdetails zijn verdwenen. De plek waar ooit de loketten zaten, is nu een fraai gestuukte muur. De kamers zijn mooi, groot en ruim, maar de perrondeuren zijn vervangen door ramen en metselwerk. Zelfs de naam van het station is weg. Op de plek van het tegeltableau met ‘Ter Aar’ is nu een klein balkonnetje. ,,Dat is het werk van de vorige bewoners”, zegt Diana Clement. ,,Doodzonde. Van mij had die naam mogen blijven staan.”

Ze sluit niet uit dat het balkonnetje ooit van de gevel verdwijnt en dat de stationsnaam weer terugkeert. ,,We willen hoe langer hoe meer terug naar de originele staat. Het is zo’n mooi gebouw. Alle ontsierende veranderingen willen we er van af halen. Dat balkonnetje is er één van. Het heeft trouwens geen enkel nut.”

Om het oude uiterlijk van station Ter Aar te herstellen, wil Rob den Besten binnen niet al te lange tijd de tweede, ooit verdwenen schoorsteen weer op het dak hebben. ,,We hebben hem niet nodig, maar hij hoort bij het ontwerp. Het station ziet er dan veel evenwichtiger uit.”
Ook in kleinere zaken willen ze de originele spullen zo goed en zo kwaad als het kan terug. ,,Aan de buitenkant komen weer zinken regenpijpen. Er zitten nu van die pvc-dingen. Dat kan dus niet, vind ik.” Ook wil hij buiten weer knipvoegen. Den Besten dubt nog over de vraag of hij de gevel dan ook meteen laat reinigen. ,,Het huis zou er dan weer perfect uit zien. Maar aan de andere kant: veel van die schoongemaakte gevels komen een beetje onecht over. Het is een gebouw van bijna honderd jaar oud. Dat mag je best zien.”

Op de zolder ergert hij zich aan enkele verwijderde steunbalkjes in het houtwerk. ,,Ik snap wel dat ze die hebben weggehaald, want je kan makkelijker over de zolder lopen. Maar het ziet er wel een beetje geamputeerd uit. Die gaan we dus weer terugzetten. Maar dit…” hij tikt met zijn vinger op een klein plakkaatje, ,,is gelukkig weer wel bewaard gebleven.” Het zwaar vergeelde stukje papier meldt dat de balk ooit vrachtgoed is geweest op de Haarlemmermeerlijnen.

Halverwege de zolder, recht voor een van de halfronde ramen, is een enigszins roestige metalen beugel aan de vloerbalken bevestigd. ,,Dat is voor de vlaggenstok, heb ik begrepen. Die staken ze in die beugel en dan zo door het raam naar buiten. Die komt dus ook weer terug. Er staat een prima vlaggenmast in de tuin, maar dit is natuurlijk veel leuker.”

Hun hang naar authenticiteit kent echter grenzen. ,,Als we het dak gaan vervangen, leggen we er uiteraard pannen op die zo veel mogelijk op de oude lijken. Maar we maken wel gebruik van de gelegenheid om het dak te isoleren. Want dat is echt noodzakelijk. We vinden het leuk om alles zo veel mogelijk terug te brengen naar de tijd dat het station is gebouwd, daar besteden we een hoop tijd en geld aan, maar we willen er wel comfortabel in wonen. Het moet leuk blijven, nietwaar?”

Kader: De geldschieters van de Haarlemmermeerlijnen

Al die fraaie stations en spoorhuizen, en niet te vergeten de lijnen zelf, werden in belangrijke mate betaald door de bevolking. Want hoewel de Haarlemmermeerlijnen een particuliere onderneming waren, moesten de overheden er diep voor in de buidel tasten. Hoofddorper Jan Rijpkema zet deze geldschieters in zijn scriptie over de aanleg van de Haarlemmermeerlijnen op een rijtje.
De aanleg was van tevoren berekend op 6,5 miljoen gulden – een bedrag dat uiteindelijk fors werd overschreden. Het Rijk was de grootste financier. De regering stelde in december 1906, toen de lijnen definitief werden goedgekeurd, een subsidie van 2,1 miljoen beschikbaar. De drie provincies waar de lijnen doorheen liepen, de 17 gemeenten, de 18 besturen van waterschappen, droogmakerijen en polders en vier particulieren legden gezamenlijk een even groot bedrag op tafel: eveneens 2,1 miljoen gulden. Noord- en Zuid-Holland, de gemeente Haarlemmermeer en de Haarlemmermeerpolder namen daarbij het leeuwendeel voor hun rekening. Noord-Holland en Zuid-Holland betaalden beide een half miljoen gulden, de Haarlemmermeerpolder telde 300.000 gulden neer en Haarlemmermeer 137.500 gulden.

Het resterende bedrag moest uit aandelen komen. Het duurde volgens Rijpkema lang voordat die waren voltekend. Geldschieters waren nogal afwachtend. Duitse investeerders die aanvankelijk belangstelling toonden, belegden uiteindelijk liever in de eigen industrie die vlak voor de Eerste Wereldoorlog een grote ontwikkeling doormaakte.

Lees de originele pagina in alphen.cc: alphencc06 20101007

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s