Alphen.cc 03: Samen de laatste brugwachter van de Haarlemmermeerlijnen

Op 31 december 1935 sloot het grootste deel van de Haarlemmermeerlijnen. Vijfenzeventig jaar later trekt deze trein nog altijd zijn spoor door het landschap. Alphen.cc ging op zoek naar de tastbare herinneringen aan dit boemeltje in de Rijn- en Veenstreek. Aflevering 3: de brugwachterwoning bij De Hoef.
In het huis hangt de doordringende, maar prettige geur van latexverf en verse sierpleister. De meubels staan, een beetje ongezellig, in een hoekje van de kamer. De vloer zit vol witte spikkels, vegen en voetstappen. ,,Die moet er nog uit’’, vertelt Jan Felix aan de keukentafel, die voor het middagmaal weer even op zijn plek is geschoven. ,,Maar zo’n vloer bewaren we natuurlijk voor het laatst.’’ Hij staat op, pakt een stoel, veegt met zijn hand over een paar restjes sierpleister en schuift hem bij. ,,Het is droog hoor, ga maar zitten.’’
Het moge duidelijk zijn, spoorwoning 55, de brugwachterwoning in De Hoef, ondergaat een kleine verbouwing. Niets dramatisch, legt Felix uit. Een beetje witten, een beetje stuken en een nieuwe vloer dus. Daar houden hij en zijn vrouw Grietje het deze keer bij. ,,Het huis is verder prima in orde. Er is geen enkele reden om er nog meer aan te doen.’’

Dat was wel anders toen zijn vader het huis in 1967 betrok. ,,Als de deur dicht was, kon je toch naar binnen, als je begrijpt wat ik bedoel. Het was een bouwval. Het huis was vreselijk verwaarloosd.’’ Vader en later zoon Felix hebben het meeste zelf opgeknapt. ,,Hoewel we allebei slechts huurder waren, zijn we hier aan de slag gegaan alsof het onze eigen woning was.’’ En dat hebben ze grondig gedaan. Van het oude interieur van het spoorhuis is nu weinig meer terug te vinden. ,,Er zijn heel wat binnenmuurtjes gesneuveld’’, zegt Felix. ,,De indeling is totaal veranderd.’’ Maar aan de buitenkant is de woning nog vrijwel origineel. ,,Het oude klompenhok is vervangen door een stenen aanbouw en in plaats van kleine ruitjes hebben we nu grote ramen. Maar dan heb je het wel zo’n beetje gehad. Buiten is alles nog zoals vroeger.’’

Het huis kwam ‘in de familie’ toen Felix’ vader halverwege de jaren ’60 van de vorige eeuw op zoek ging naar een andere baan. ,,Hij was groentekweker, maar dat leverde in die tijd nauwelijks iets op. Hij zocht naar iets dat hij er bij kon doen, het liefst iets dat hem meer zekerheid bood. En dus solliciteerde hij op de baan van brugwachter. Bij die baan hoorde dit huis, want een brugwachter moet dicht bij zijn brug wonen, nietwaar? De tuin heeft hij vrij snel daarna opgezegd. Het was geen doen meer.’’

In 1984 nam Jan Felix de baan van zijn vader over, inclusief het huis. Want spoorwoning 55 is en blijft de officiële brugwachterwoning bij de brug over de Kromme Mijdrecht. De spoorlijn en de spoorbrug waarvoor het ooit is gebouwd mogen dan in respectievelijk 1936 en 1973 zijn verdwenen, de autoweg en de verkeersbrug die er voor in de plaats zijn gekomen, moeten ook worden bediend.
Het werk dat hij moet doen is aan de ene kant een stuk gemakkelijker dan dat van zijn vader, maar aan de andere kant weer een stuk lastiger. ,,Qua fysiek werk, valt het allemaal wel mee. Mijn vader moest eerst met een sleutel de brug losmaken en vervolgens met de hand opendraaien. Ik hoef alleen maar op een knop te drukken.’’ De stress is echter wel toegenomen, blijkt uit zijn woorden. ,,Vroeger was het hier vrij rustig. Maar dat is de laatste paar jaar flink veranderd. De hoeveelheid verkeer is enorm toegenomen. Als het op de N201 vaststaat, zoeken mensen naar sluipwegen. En geloof me, er wordt hier massaal geslopen.’’
Als Felix de brug open draait ontstaan er dus lange files. ,,En dan merk je dat je het als brugwachter nooit goed doet. Automobilisten mopperen dat de brug voortdurend opengaat voor een paar bootjes. En de zeilers met hun jachtjes eisen dat de brug onmiddellijk opengaat omdat de scheepvaart altijd voorrang heeft.’’

Zijn vrouw haalt haar schouders op. ,,De beroepsvaart gaat voor, niet zij’’, zegt ze. ,,Ze wachten maar.’’

Felix knikt. ,,Dat is waar, maar leg dat maar eens uit aan zo’n boze zeiler.’’
Hoe hoog de irritatie soms ook mag oplopen, incidenten zijn er zelden of nooit. ,,Soms steken die gasten in het voorbij gaan hun vinger omhoog. Dan zwaai ik vriendelijk terug. Ik doe ook maar mijn werk. Ik probeer met iedereen rekening te houden, maar als ik de één help, benadeel ik de ander. Daar kan ik weinig aan veranderen.’’

Op het water is de drukte de laatste jaren redelijk constant gebleven. Felix pakt een oud aantekenboekje waarin hij het aantal onder de brug gevaren schepen heeft genoteerd. ,, In 2008 kwamen hier ruim bijna 6500 schepen langs: 885 beroepsvaart en 5500 pleziervaartuigen. In 1982, want zo ver gaat dit boekje terug, was dat iets meer, maar niet heel veel meer: 1135 beroepsvaart en 6000 pleziervaart.’’

,,Maar vooral de pleziervaart wisselt per jaar’’, vult zijn vrouw aan. ,,Als het een mooie zomer is, is het hier permanent druk. Is het voortdurend slecht weer, dan zien we hier geen kip.’’ ,,En in de winter is het hoe dan ook stil’’, gaat Jan Felix verder. ,,Dan hebben we ook tijd om dit soort werk te doen. In de zomer heb je nauwelijks gelegenheid om je kwast in de verf te dopen.’’
Een brugwachter mag in De Hoef dan lekker dicht bij zijn werk wonen, hij maakt wel lange dagen. ,,In de winter wordt de brug tussen ’s ochtends zes uur en ’s avonds zeven uur bediend en in de zomer van zes uur ’s ochtends tot negen uur ’s avonds. Vroeger deed ik het alleen: zeven dagen in de week, het hele jaar door. Alleen in de zomer was ik zes weken vrij. Nu mag dat niet meer. De Arbo vindt dat soort diensten te zwaar.’’
En dus is er nu een tweede brugwachter die – uiteraard – ook in de brugwachterwoning woont. Daarvoor hoefde Felix helemaal niet in te schikken. ,,Mijn vrouw is de extra brugwachter’’, zegt hij en hij glimlacht. ,,Dat was de eenvoudigste oplossing. We wilden het allebei graag.’’

Kader: Het leven op station De Hoef

Een baan als stationschef op de Haarlemmermeerlijnen was geen vetpot. Zeker niet als die chef ook nog eens twaalf kinderen moest voeden. De Rijn en Gouwe geeft in 1982 een aardige blik achter de schermen als de krant met Piet en Dirk Uithol terugkijkt op het leven van hun moeder Lena Uithol, de laatste chef van station De Hoef.
Het voedsel voor het gezin kwam grotendeels van de tuin langs het spoor, waar tussen de bedrijven door aardappelen en groenten werden verbouwd. Geiten, kippen, konijnen, een zeug en een paar biggen zorgden voor de eiwitten. ,,Na de slacht in november hingen er zeker driehonderd worsten aan de balken op zolder”, herinnert Dirk Uithol zich. Rond Sinterklaas stortte het gezin zich op de boerenkool. Een van die kolen ging naar binnen, werd er opgetuigd en voorzien van kaarsen en deed vervolgens dienst als kerstboom.
Warm water was er niet in het haltehuis. Dat kwam van het spoor. Op wasdag zette de stationschef een grote teil op het perron, die dan werd gevuld met heet water van de stoomlocomotief. Volgens Dirk en Piet Uithol gebeurde dit allemaal zonder dat de trein ook maar een minuut vertraging opliep.
Niet alleen Lena Uithol, maar ook haar echtgenote was in dienst van de spoorwegmaatschappij. Hij was baanwerker en hulpbrugwachter bij de brug over de Kromme Mijdrecht. Maar volgens de beide zoons van Lena Uithol werkte in feite het hele gezin voor de Haarlemmermeerlijnen. De oudste dochter assisteerde haar moeder bijvoorbeeld met het verkopen van kaartjes, het schoonhouden van het wachtlokaal en de administratie. Ook zorgde ze er voor dat dagelijks de opbrengst werd afgedragen, al was dat een heel overzichtelijke klus. Het geld ging in een leren tas met koperen slot mee met de trein naar de stationschef in Aalsmeer.
De jongens hielpen geregeld om de brug te bedienen, vooral als vader zich weer eens had verslapen. Als ze werden gewekt met de kreet ‘de trein komt er aan!’ wisten ze hoe laat het was. Vliegensvlug renden ze naar buiten om de brug dicht te draaien, soms nog gekleed in hun onderbroek.
Kader 2: Nummers
De Haarlemmermeerlijnen zetten bij alle bedienbare bruggen, grote spoorwegovergangen, maar ook bij veel stations dienstwoningen neer. Die hadden allemaal een nummer. Spoorwoning 1 stond op het emplacement bij station Aalsmeer. De laatste in de rij, spoorwoning 66, stond bij station Nieuwveen, langs de lijn Nieuwveen-Uithoorn.

Lees de originele pagina in alphen.cc: alphencc03 20100916

Advertenties

One thought on “Alphen.cc 03: Samen de laatste brugwachter van de Haarlemmermeerlijnen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s