Nog meer zand

Het zand voor de spoordijk in Haarlemmermeer kwam uit Lisse en later uit IJmuiden en het zand voor de lijn tussen Uithoorn en Nieuwersluis uit Crailoo in het Gooi. Het zand voor de lijn richt Alphen, Nieuwkoop en Nieuwveen kwam weer van een heel andere plek. De HESM sleepte namelijk het liefst zo min mogelijk met haar bouwmaterialen.

Jan de Hengst schrijft er in het geschiedkundig tijdschrift De Viersprong een boeiend artikel over, geïllustreerd met enkele opmerkelijke foto’s. Volgens Den Hengst kwam het zand voor de lijn richting Nieuwkoop uit Amsterdam, waar het vanaf 1912 werd afgegraven door de Amsterdamsche Ballast Maatschappij  (ABM). Met het werk werden eigenlijk twee vliegen in één klap geslagen. Niet de HESM was de opdrachtgever, maar Otto baron van Wassenaer van Catwyck die in het uitgegraven duingebied nieuwe woningen voor Katwijk aan Zee wilde bouwen.

Het zand werd in schepen geladen en over de Rijn van Katwijk naar Alphen aan den Rijn gevaren. Aan de Korsteekterweg ging het in speciale kipwagens die door een werktrein naar de plaats van bestemming werden getrokken. De Hengst laat wat foto’s zien uit de persoonlijke collectie van mevrouw A.J. de Bruin-Hessels, waarop duidelijk wordt hoeveel mensen bij de aanleg van het spoortje waren betrokken. Maar liefst twintig man hangen rond het treintje om de lading uit een stuk of tien kipwagentjes op de spoordijk te scheppen. Maar het moest ook allemaal met de hand gebeuren. Behalve de locomotief zijn er op de foto geen machines te zien.
Een flink deel van het personeel was nodig om de stoomtrein zijn werk te laten doen. Op een andere foto, gemaakt in Alphen aan den Rijn, poseren drie smeerders en een machinist bij hun trein – naast zeven mannen met zanderige pakken en scheppen. Het was geen schoon werk op de trein. De pakken van de smeerders glimmen werkelijk van het vet.
Uit het archief van de ABM is precies op te maken wat de grondwerkers allemaal te verstouwen kregen. Om de zeventien kilometer lange spoorbaan tussen Alphen aan den Rijn en Uithoorn aan te leggen, moesten ze eerst 59.900 kubieke meter klei uitgraven en 49.000 kubieke meter veen. Den Hengst haalt olijk het zinnetje aan uit het AMB-archief dat dit gelijk is aan het totale volume van de Bijenkorf op het Damrak in Amsterdam. Daarna bracht de maatschappij 257.850 kubieke meter zand aan om een spoordijk met een baankruin van vier meter breed aan te leggen. Wat, om de vergelijking van de ABM even aan te houden, gelijk staat aan de inhoud van twee en een kwart Amsterdamse Bijenkorf.

De Hengst kan weinig gegevens vinden over de vorderingen van de werkzaamheden op verschillende tijdstippen. Na lang speurwerk vindt hij echter een foto met een onverwachte, indirecte aanwijzing. Op een plaat van de feestelijkheden in Aarlanderveen rond het honderdjarig bestaan van het Koninkrijk der Nederlanden in de nazomer van 1913, ziet hij een wagen van elf dames die allen een provincie uitbeelden. Aan de horizon is een rij kipwagens te zien. Conclusie:  aan het einde van de zomer waren de spoorwerkers tot die plaats gevorderd. Geen feit wat de wereldgeschiedenis herschrijft, maar wel grappig.

Advertenties

3 thoughts on “Nog meer zand

      • Ik kom vanavond bij toeval hier terecht.
        Op de locomotief is de naam Ammerstol te lezen. Dat maakt identificatie mogelijk. Het is een Maffei, gebouwd in 1912 in München (fabrieksnummer 3658). De spoorwijdte is 90 cm, een veel gebruikte maat in de aannemerij, vooral als het om grote werken ging. De loc is in 1952 uit dienst gegaan.

        Bij ons in het museum van de Stoomtrein Katwijk Leiden hebben wij zo’n zelfde Maffei staan.

        @Wim Wegman > zou het mogelijk zijn dat wij scans van de foto’s van je zouden kunnen voor onze collectie?

        Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s