Een punt voor spoorhuis 54

Het is een vermoeiend trekje dat er vanzelf insluipt: wie op zoek is naar iets, wil steeds meer details weten. En als ook die details zijn gevonden, blijft het knagende gevoel dat de verworven kennis volstrekt ontoereikend is en dat er eigenlijk nog veel meer moet worden uitgezocht. Enzovoorts, enzovoorts, enzovoorts. Wie er aan toegeeft, kan een doctoraalstudie beginnen naar één enkele spoorwoning.
Mocht u nu denken: ‘Nou, dát is een leuk idee. Welke zal ik eens nemen?’ concentreer dan uw aandacht op de dubbele spoorwoning 54 die ooit stond langs de Ringdijk Tweede Bedijking tussen Uithoorn en De Hoef. Het ding is weliswaar al ruim 70 jaar verdwenen maar daarom niet minder interessant.

Van sommige gesloopte huizen is de plek nog eenvoudig terug te vinden door een opmerkelijk lopende sloot, of doordat de begroeiing rare afwijkingen vertoont of – en dat is natuurlijk wel heel makkelijk – doordat de fundamenten uit het maaiveld steken. Spoorhuis 54 lijkt daarentegen wel verdampt, waarna alles netjes is teruggebracht in de staat van vóór de bouw.

Ook sommige Haarlemmermeerlijnen-deskundigen die elk ander spoorhuis met een blinddoek voor, na drie keer te zijn rondgedraaid, moeiteloos op een kaart aanwijzen, twijfelen over de precieze locatie. Het stond in de buurt van de plek waar de Ringdijk Tweede Bedijking een knik maakt. Zo veel is wel duidelijk. Maar stond het huis voor die knik of er na? Stond het oostelijk van het spoor of juist westelijk? Stond het onder aan de dijk in de polder of misschien juist wel aan de andere zijde van de dijk, tegen het water van de Ringvaart Tweede Bedijking aan?
Een plek óp de dijk lijkt overigens vrijwel uitgesloten. Een eindje naar het noorden ligt het Fort op de Mijdrechtse Zuwe, een onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Het toenmalige Ministerie van Oorlog was er geen voorstander van dat in het schootsveld parmantige dubbele spoorhuizen werden opgetrokken, waarachter de vijand zich stilletjes kon verzamelen voor een tegenaanval.
Maar waar stond het dán?

Op Google maps – waar funderingen soms verrassend goed zijn terug te vinden – is in de polder, ter hoogte van de knik een soort verstoring te zien. Eén slootje stopt een meter of tien voor de voet van de dijk, terwijl de andere allemaal doorlopen. Bovendien is er in het gras een vage verkleuring te zien. Maar of dat de voetafdruk van spoorhuis 54 is…?
Haarlemmermeerlijnenkenner Kees Boskamp, die sinds jaar en dag de interessante website haarlemmermeerspoor.nl verzorgt, gelooft niet dat het huis daar moet worden gezocht. Hij stuurt een tekening uit het NS-archief, waarin de dubbele spoorwoning tussen het spoor en de dijkweg is ingetekend. Er is op het oog echter één probleem met die tekening: er staat een groot kruis doorheen. Betekent dat dat de spoorwoning daar ooit is gedacht, maar door een ontwerper op het laatste moment toch met twee ferme halen van de kaart is gehaald? Of is hij daar wel gebouwd en na de sloop met twee pennenstreken administratief verwijderd?
Kees vermoedt het laatste. Naast het huis staat ook iets dat, met enige moeite, herkend kan worden als ‘sept. ‘37’ en het woordje ‘afbreken’. En om iets op een plek af te breken, moet het er uiteraard eerst zijn neergezet. ,,Maar kijk anders even op de site www.watwaswaar.nl’’, adviseert Boskamp.

Een uitstekende tip. Watwaswaar is een site waar topografische kaarten zijn verzameld uit een groot aantal archieven. Vul een plaats in en selecteer een tijdvak en watwaswaar.nl geeft in een zijbalkje een overzicht van kaarten die qua plek en periode in de buurt komen. En niet alleen dat, een bezoeker kan de kaarten ook direct bekijken en er zelfs zo ver op in zoomen dat elk getekend slootje levensgroot in beeld komt.

De zoekterm ‘De Hoef’ en het tijdvak 1910-1919 levert één bruikbaar document op: een topografische militaire kaart uit 1914. Daarop staan ter hoogte van de knik in de Ringvaart aan de oostelijke kant van de dijk twee kleine puntjes vlak naast elkaar. Een mooi resultaat, lekker snel gevonden ook, ware het niet dat er iets vervelends is met die kaart. De spoorlijn is er grotendeels met een stippellijn in ingetekend. ‘Holl. Elec. Spoorweg III aanleg’ staat er bij. Dit deel van de Haarlemmermeerlijnen was dus nog niet klaar toen de kaart werd getekend. Hoe betrouwbaar zijn die twee puntjes dus? Vooral ook omdat de stippellijn een eind verderop niet exact de koers van het latere spoor volgt.

Een ander tijdvak dan maar: 1920-1929. Daar staat de spoorlijn als een kloeke, witte lijn ingetekend. En bij de knik, ter hoogte van de tekening van Kees Boskamp staat een klein, maar niet te missen puntje. Volgens deze kaart heeft de dubbele woning aan de voet van de dijk gestaan, ingeklemd tussen de dijkweg en de treinbaan. Als het puntje ook inderdaad de dubbele woning voorstelt.

Het zou mooi zijn als watwaswaar.nl uit het tijdvak 1930-1939 of nog beter, uit het tijdvak 1939-1940 precies zo’n zelfde kaart kon laten zien. Aangezien de woning rond 1938 is afgebroken, moet dat puntje daar op ontbreken. Is de stip wel te zien, dan was het waarschijnlijk toch een ander soort bebouwing. Een logische redenering, maar helaas, er is geen exemplaar van de  militaire topografische kaart (bonneblad kleur) nr. 404 van Zevenhoven e.o. van na 1929. Er zijn er wel een veel oudere, eentje uit 1881 zelfs, en daar staan net als de kaart uit 1914, de twee puntjes langs het spoor. Die kunnen in elk geval niet naar de dubbele spoorwoning hebben verwezen, want in 1881 was er nog lang geen sprake van de HESM.

Is de zaak dus rond? Is het duidelijk waar spoorhuis 54 stond? Hmm. Zo goed als. Maar een extra bewijs zou geen kwaad kunnen.

Advertenties

3 thoughts on “Een punt voor spoorhuis 54

  1. Pingback: Een glimp van het verdwenen spoorhuis 54 | Sporen

  2. Je kan er echt wel van uit gaan dat deze NS-Infrakaart uit Het Utrechts Archief de werkelijke plek van woning 54 weergeeft. Dit waren “werkkaarten” van NS en inderdaad betekent de haal door het huisje dat het op een gegeven moment administratief van de kaart geveegd is. De aantekening erbij verwijst naar het sloopbestek uit sept. ’37 en de daarbij behorende “revisie”: een aantekening in een aparte adminstratie die bevestigt dat de woning er niet meer is. De revisies zijn in beheer bij de NVBS.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s