En het nog vrolijkere allegaartje van spoorhuizen

De HESM heeft er bij de halte- en spoorhuizen een minstens zo gezellige janboel van gemaakt als bij de stations. Ook daarvan heeft ze vier verschillende typen langs het spoor gezet. Vier hoofdtypes, welteverstaan. Iemand die alle duidelijke afwijkingen apart meerekent komt moeiteloos tot zeven, en zelfs wel tot acht of negen soorten. Maar dat is niet lekker overzichtelijk en dus stopt de tellers in deze lijst eveneens bij vier.


Het eerste soort spoorhuis is het meest talrijke en ook het meest gevarieerde. De basisvorm heeft veel weg van stationstype III, maar dan kleiner en met slechts één uitbouw. Die uitbouw is bovendien lager dan bij de stations. Ze komt bij het spoorhuis maar tot halverwege de nok.

De HESM heeft dit huis onder meer op enkele halteplaatsen neergezet, plekken waar de trein slechts op verzoek stopte. Om de gelijkenis met het station bijna compleet te maken, hebben deze haltegebouwen net als hun grote broers plaatsnamen op hun gevel.

De stationsdienst was in de gebouwen beperkt. Om de kaartverkoop echter een beetje aangenaam te maken heeft de spoorwegmaatschappij bij halte Oukooperdijk een luifeltje aan de gevel bevestigd, van hetzelfde soort als bij stationstype III. In Bovenkerk en aan de Kalfjeslaan is er in plaats van een luifel zelfs een complete aanbouw tegenaan gegooid.
De basistype van dit huis, dus zonder alle fratsen van de haltehuizen, heeft de HESM bij bruggen en grote overgangen neergezet. Ook hier is er echter weer een variant: het huis aan de de Mijdrechtse Zuwe in Amstelhoek heeft twee uitbouwtjes in plaats van één.

Van dit type spoorhuis zijn er ruim twintig neergezet, de meeste langs het deel van het net dat na 1912 is aangelegd. Langs de  twee eerste lijnen, Leiden-Hoofddorp en Haarlem-Aalsmeer, heeft de spoorwegmaatschappij er maar een handjevol gebouwd.
Het tweede type spoorhuis is de Piramide, een dubbele woning waar spoorwegpersoneel onderdak kreeg. De Piramide heeft een hoge nok – de naam verraadt het al een beetje – en een aan beide zijden enigszins overhangende, met rode dakpannen bekleedde kap. De gevel van dit aangenaam ogende huis is standaard witgepleisterd. De Piramide heeft ook een halve uitvoering, een gebouwtje dat slechts uit één woning bestaat. Dat ‘halve’ mag vrij serieus worden genomen. Het ontwerp van de dubbele woning is door de architect gewoon door midden geknipt, waarna hij de kap geheel in stijl met de bouwstijl ietsje heeft doorgetrokken. De woning ziet er daardoor uit alsof er een grote, rode capuchon overheen is gegooid.
Dit type dubbele woning, en de enkele versie ervan, is slechts langs de lijnen Haarlem-Aalsmeer en Leiden-Hoofddorp verrezen. Na 1912 is de HESM kennelijk nog meer op de centen gaan letten. Voor de lijnen Amsterdam-Uithoorn, Aalsmeer-Nieuwersluis en Uithoorn-Alphen aan den Rijn heeft ze een aanzienlijk eenvoudiger dubbele woning gebruikt: de Pendule. Dit gebouw heeft een platte nok en schuin aflopende daken die vrijwel niet uitsteken. Deze huizen zien er een beetje uit alsof ze met stevig karton in elkaar zijn gezet. Rond de ramen zijn donkere rollagen aangebracht. Die geven het dan wel weer een speels effect.
Ook van dit huis is een ‘halve’ versie. Daar heeft de spoorwegmaatschappij er echter maar twee van gebouwd: één aan de Zuideindscheweg in Aarlanderveen (of Achttienkavels, zoals de weg nu is genoemd) en één aan de Angstelkade in Loenersloot. Alleen de laatste staat nog overeind: brugwachterwoning 51 aan de Angstelkade in Nieuwer ter Aa. Een verzamelaarobject, dus.

Het laatste type spoorwoning is langzamerhand ook een schaars goed geworden. Van dit huis zijn er al niet veel gebouwd, maar van het handjevol dat is neergezet, is er nog maar één over. Deze spoorwoning is een klein huis, dat er van één kant buitengewoon recht toe, rechtaan uit ziet, maar aan de andere zijde enkele kleine, speelse uitbouwtjes heeft.
Het huis is opmerkelijk genoeg alleen langs de lijn Haarlem-Aalsmeer neergezet. Twee hebben er in Hoofddorp gestaan, die recent, kort na elkaar, zijn gesloopt. In 2002 is het huis aan de Sloterweg Noord tegen de vlakte gegaan (of Rijnlanderweg, zoals het er nu heet) en twee jaar later die aan de IJweg. Het huis aan de Fuikvaart in Haarlem is al in 1938 gesneuveld. Het vierde huis staat aan de Ringdijk bij Vijfhuizen in Haarlemmermeer. Hoewel het enigszins is scheefgezakt, houdt het nog altijd dapper stand.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s