Zoeken naar het gestempelde spoor

De filatelie lijkt een van de minst voor de hand liggende terreinen waar nog restanten van de Haarlemmermeerlijnen zijn te vinden. Toch zijn die sporen er voor wie goed, maar dan ook echt heel goed zoekt. Heeft iemand trouwens een blokstempel Aalsmeer-Haarlem slag A in zijn bezit?

De komst van de Haarlemmermeerlijnen werd in 1912 niet alleen door bewoners en tuinders toegejuicht, maar ook door de posterijen. Vervoer van post ging voor die tijd met paard en wagen, soms zelfs te voet. Filatelist Klaas Keessen: ,,De post voor Aalsmeer moest in het begin van de twintigste eeuw nog door de plaatselijke postbesteller lopend uit Hoofddorp worden gehaald. Vaak zelfs twee keer per dag, waarna hij het alweer lopend in alle uithoeken van het dorp moest brengen.”
De Haarlemmermeerlijnen maakten het leven op dit punt aanzienlijk gemakkelijker. Vanuit Haarlem, Leiden, Hoofddorp of Amsterdam werd de post regelrecht naar Aalsmeer vervoerd. Op vrijwel elke rit van de trein reed een post- en bagagewagen mee vanwaar uit de poststukken twee, drie en op sommige trajecten zelfs wel vier of vijf keer per dag konden worden aan- of afgeleverd.
Keessen: ,,De meeste poststukken werden uiteraard afgestempeld op het postkantoor. Maar post die op het laatste moment in de buitenbus van het postkantoor was gestopt en dus nog geen stempel had gekregen, mocht ook mee met de zending. Zelfs op het station konden in die tijd nog brieven worden afgegeven. Die op het laatste moment ingeleverde stukken werden door de conducteur afgestempeld met een speciaal stempel.”
Poststukken met dergelijke stempels probeert Keessen, een geboren en getogen Aalsmeerder, met een ongekende passie te bemachtigen. ,,Veel postzegelverzamelaars proberen hun postzegels zo ongeschonden mogelijk te bemachtigen. Dat heb ik ook gedaan. Maar op een gegeven moment vond ik het niet zo interessant meer. Er zijn verzenddiensten die je de nieuwe Nederlandse zegels gewoon toesturen. Je hoeft ze daarna alleen nog maar in je album te stoppen, en klaar! Ik begon de stempels veel interessanter te vinden en dan vooral de stempels waarin de naam ‘Aalsmeer’ is te lezen. Alles wat ik daarvan te pakken kan krijgen, is welkom.”
Op de Haarlemmermeerlijnen werden de brieven door de conducteur afgestempeld met een speciaal blokstempel: een vierkant stempel met daarin speciale, verwisselbare metalen strookjes. Op het bovenste strookje stond de vertrekplaats, op het onderste de plaats van aankomst. Op het middelste strookje stonden de datum en een aanduiding waaraan was te zien of het stempel tijdens een ochtend-, middag- of avondrit was gebruikt. ,,Daar waren vaste tekens voor, zogenaamde ‘slagen’. Op de rit van Haarlem naar Aalsmeer werden Romeinse cijfers gebruikt. De ochtendrit was I, de middagrit II en de avondrit III. De terugritten, van Aalsmeer naar Haarlem dus, kregen letters. A, B of C”, legt Keessen uit.
Om het voor de latere verzamelaars nog uitdagender te maken, werden de trajectaanduidingen enkele jaren na de opening van de lijnen veranderd. Keessen: ,,Van 1912 tot 1915 werden de ritten tussen Haarlem en Aalsmeer apart aangegeven. Na 1915 werden de lijnen richting Amsterdam in gebruik genomen en kwamen er nieuwe aanduidingen op de blokstempels. Het werd Haarlem-Amsterdam via Aalsmeer. En Amsterdam-Haarlem via Aalsmeer. Dat was efficiënter, want dan hoefden ze minder vaak van stempel te wisselen.”
In totaal zijn er zestien verschillende aanduidingen voor de ritten tussen Haarlem, Aalsmeer en Amsterdam. Een verzamelaar zou geen verzamelaar zijn als hij ze niet allemaal te pakken wil krijgen. Keessen mist er nog drie: een stempel van de ochtendrit van Aalsmeer naar Haarlem en die van de ochtend- en de avondrit van Haarlem naar Aalsmeer. ,,Die zijn ongelooflijk zeldzaam. Maar ze moeten er nog zijn. Ik zoek door.”
Keessen probeert de stempels te vinden door talloze ruilbeurzen en ansichtkaartenbeurzen af te struinen. ,,Ik heb een keer op een middag 25.000 kaarten bekeken. In een razend tempo, maar ik deed er nog altijd vijf uur over. Die handelaar keek me echt aan van: ‘Man, wat doe je toch? Ga weg, ik wil naar huis’. Die zoektocht leverde me drie stempels met ‘Aalsmeer’ erin. Kun je nagaan, hoe zeldzaam het allemaal is. Maar het geeft een fantastisch gevoel als je er weer een hebt gevonden.”

Op sommige van de kaarten is het stempel maar nauwelijks leesbaar. ,,De conducteur moest destijds kaartjes verkopen, de bagage in ontvangst nemen, soms moest hij de bomen bij de overweg bedienen of met een vlag voor de trein lopen om het verkeer te waarschuwen, en dan moest hij óók nog de post stempelen. Je snapt dat dat dan niet altijd even zorgvuldig gebeurde.” De haast van de conducteur biedt Keessen wel meteen weer een nieuw verzamelobject: foute stempels. ,,Ik heb bijvoorbeeld een kaart met het stempel ‘Amsterdam-Amsterdam via Aalsmeer’ Heeft hij destijds vergeten een van de strookjes in het stempel te vervangen. Grappig, niet? En uiterst zeldzaam.”
In totaal heeft Keessen zeven losse postzegels met een blokstempel van de Haarlemmermeerlijnen en 70 poststukken. Ze zitten allemaal in een speciaal album waarin hij met een fraai handschrift tekst en uitleg geeft over de stukken. ,,Ik vind het leuk om ook iets van de geschiedenis van de brief of de kaart te kunnen vertellen, of over de afzender of de ontvanger. Hier heb ik bijvoorbeeld een ansichtkaart uit 1915 zonder postzegel. Die was van een dienstplichtige die in Fort Vijfhuizen was ingekwartierd. Zij mochten portvrij kaarten versturen. En hier een ansichtkaart die een Italiaan in 1916 naar huis stuurde, met een stempel van de censuur. Het neutrale Nederland controleerde toen alle buitenlandse post. Dat maakt zo’n kaart nog bijzonderder.”
Keessen zou zijn verzamelgebied enorm kunnen uitbreiden door zich ook op de andere trajecten van de Haarlemmermeerlijnen te storten. De lijnen Hoofddorp-Leiden en Amsterdam-Alphen, om er maar een paar te noemen, hadden hun eigen stempels. Keessen begint daar echter niet aan. ,,Ik hou het bij stempels met de naam ‘Aalsmeer’ er in. Dat is al lastig genoeg.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s