Een volhouder rust bij de Stinksloot

Lang nadat de lijnen waren opgeheven, tufte er in Leiden nog een trein over een stukje Haarlemmermeerspoor. Veel stelde het op het eind niet meer voor: ’s ochtends en ’s middags een ritje heen en terug naar het een paar kilometer verderop gelegen Leidse hoofdstation. Maar het spoortje was wel een van de laatsten der Mohikanen. Het bleef tot 1 februari 1972 in bedrijf. Slechts enkele goederenlijntjes rond Aalsmeer en een spoor tussen Uithoorn en Nieuwersluis hielden het langer vol.
Dat het stukje spoor er lag, is te danken – of zo men wil te wijten – aan de tegenwerking van de grote spoorwegmaatschappijen bij de aanleg van de Haarlemmermeerlijnen. De Hollandsche Electrische Spoorweg-Maatschappij (HESM) wilde aanvankelijk een tamelijk compleet net aanleggen tussen Leiden, Haarlem en Amsterdam door de Haarlemmermeer. In het begin dacht de maatschappij er zelfs over om – zoals de naam al doet vermoeden – met op elektrisch materieel te rijden, wat op dat moment werkelijk hypermodern was.
De Hollandsche (IJzeren) Spoorweg-Maatschappij (HSM) vreesde grote concurrentie van de nieuwkomer en schakelde de HESM op hardhandige wijze uit. Rond 1903 pleegde de HSM, zoals spoorhistoricus G.A. Russer het noemt, een ‘staatsgreep’ door de aandelen van de HESM stilletjes op te kopen. De lijnen die er vervolgens kwamen, waren duidelijk geen hoofdnet, maar een lokaalspoor. Om de concurrentie voor de hoofdlijn helemaal de nek om te draaien, stopten de Haarlemmermeerlijnen in Amsterdam en Leiden niet op de hoofdstations, maar kregen ze aan de rand van de steden hun eigen stations. In Amsterdam verrees zo het Haarlemmermeerstation en in Leiden station Herensingel.
Voor het goederenvervoer bleek het echter handig om toch een verbinding te maken tussen het hoofdstation, Leiden HSM, en het station van de Haarlemmermeerlijnen. Vanaf het emplacement Herensingel werd daarom een spoor aangelegd dat aansloot bij een al langer bestaand goederenspoor naar de gasfabriek in Leiden-Noord.

Het begin van het lijntje, vanaf emplacement Herensingel gezien, is bijna 35 jaar na de sluiting nog altijd goed terug te vinden, hoewel de lijn vrijwel volledig onder moderne bebouwing is verdwenen. ’t Spoortje staat er met grote letters op het buurthuis aan de Bernhardkade. En dit is inderdaad de plek waar de trein destijds langzaam afboog richting station Leiden HSM.
De eenvoudige, maar gevaarlijke spoorwegovergang op de Willem de Zwijgerlaan  er zijn hier bij aanrijdingen enkele dodelijke slachtoffers gevallen – heeft decennia geleden plaats gemaakt voor een fietstunnel. Op het stuk spoor daarachter is het verpleeghuis Overrhyn verrezen.
Voorbij dit tehuis, in het Noorderpark, is de oude spoorlijn een paar honderd meter lang goed te volgen. Weliswaar is de spoordijk er zelf niet meer, maar het tracé is desondanks goed gemarkeerd. De trein maakte ooit een bocht precies langs de kopse kant van de portiekflat aan de Albertina Agnesstraat en reed daarna met een flauwe slingerbeweging naar het noord-westen. De zuidelijkste van de twee wandelpaden in het Noorderpark volgt ongeveer de route van de trein.
Een klein stukje van de spoordijk duikt aan de rand van het park weer op, pal langs de oude Van Voorthuijsenschool. Er ligt nu een fietspad op, richting Gooimeerlaan. Dat het spoor hier ook inderdaad heeft gelopen, en dat het pad geen gril is van een moderne stedenbouwer, is goed te zien aan het einde ervan. Precies in het verlengde van het fietspad, op een paar honderd meter afstand, ligt een betonnen brug. Het is het oude spoorbruggetje over de Slaagh- of Stinksloot, dat nu op het oog tamelijk nutteloos zijn dagen slijt aan de rand van een paardenweitje.

Destijds, nadat het spoor de sloot was gepasseerd, maakte de lijn een korte, halve draai om vervolgens aan te sluiten op de spoordijk naar het ‘grote’ station Leiden. In die halve cirkel werd later, terwijl het goederenspoor nog reed, een rioolwaterzuivering aangelegd. Na de volledige opheffing van het lijntje, en na de bouw van de Merenwijk, is die zuivering fors uitgebreid. Van de halve cirkel is noch op kaarten, noch op luchtfoto’s iets terug te vinden.
Toch zijn er nog wel een paar restjes, zij het erg goed verstopt. Achter het spoorbruggetje over de Slaaghsloot ligt zo’n onverwacht overblijfsel. Vanuit de verte lijkt de brug slechts te eindigen in ondoordringbaar, compleet verwilderd groen. Maar na een tochtje langs de rand van het bedrijventerrein Flevoweg, blijkt dat wel mee te vallen.
Vlakbij de waterzuivering duiken tussen de struiken opeens de vage contouren van het spoorbruggetje op. Midden in die groene woestenij ligt een tamelijk gave spoordijk, enkele tientallen meters lang goed begaanbaar. Het doet kennelijk dienst als een toegangsroute tot het weitje. Een stevig hek, midden op de brug, voorkomt dat de paarden op het bedrijventerrein verderop een ommetje maken.
Het laatste stukje van de lijn is ook nog steeds aan te wijzen. Het is tamelijk vaag, maar het is er nog wel. Op de Broekweg gaat de weg ter hoogte van de waterzuivering vrij steil omhoog. Dit is de helling die de trein destijds moest nemen om aan te sluiten op de hoofdlijn naar station Leiden.
De precieze plek van samenkomst – enkele tientallen meters ten noorden van de Slaaghsloot – is niet meer te vinden. Die ligt diep in de spoordijk nadat het tracé van de lijn Leiden-Haarlem fors is uitgebreid. Het stukje spoor dáárvoor is nog wel te zien: een brede strook grond die de sloot langs het hoofdspoor opeens afdamt.
Bij zien zal het trouwens ook blijven, want een allerlaatste stap op dit allerlaatste stukje Haarlemmermeerlijn blijkt niet mogelijk. Een meters hoog hek maakt de wandeling onmogelijk, die vanwege de enorme bramenstruiken op het stukje grond toch al niet echt aangenaam zou zijn geweest.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s