De schoonheid van een papieren spoor

Voor de aanleg van de Haarlemmermeerlijnen waren niet alleen zand, bielzen en spoorrails nodig, maar ook een enorme hoeveelheid papierwerk. Bouwaanvragen, vergunningen, bestekken, concessies, profieltekeningen en plattegronden moesten eerst in tien- soms honderdvoud de deur uit voordat er ook maar een biels kon worden aangevoerd. En ook die biels kon niet worden gezaagd voordat de specificaties uitgebreid op schrift werden gezet.

Die papierwinkel heeft de Haarlemmermeerlijnen ruimschoots overleefd, blijkt uit de verzameling van Dick de Waal Malefijt. In zijn woning in Vijfhuizen bewaart hij vrijwel alle bestekken die destijds zijn gemaakt voor de spoorlijn; enkele archiefdozen vol met een schat aan informatie over de lijnen.

De Waal Malefijt vond de dozen twintig jaar geleden op een zolder in Haarlem. ,,Hoe ze daar terecht zijn gekomen, wist niemand meer. Kennelijk achtergelaten door iemand die daar ooit had gewerkt”, zegt hij. ,,De familie die daar woonde wist niet zo goed was ze ermee aan moest en vroeg of ik er belangstelling voor had. Dat had ik zeker. In Vijfhuizen is nog veel bewaard gebleven van de oude Haarlemmermeerlijnen en dat had al veel eerder mijn historische interesse gewekt.”

De bestekken spraken De Waal Malefijt, zelf goed thuis in de wegenbouw, enorm aan. ,,De gedetailleerdheid waarmee alles is beschreven, is werkelijk enorm. Om een voorbeeld te geven: van het tracé is zo ongeveer elke decimeter terrein opgemeten en in kaart gebracht en vervolgens tot op de centimeter aangegeven hoeveel grond er moet worden afgegraven, hoeveel zand erbij moet, hoeveel bielzen er komen te liggen, hoeveel spijkers erin moeten, enzovoorts, enzovoorts. Die jongens wisten precíes wat ze deden.”

In de bestekken werd niets aan het toeval overgelaten, maar dan ook echt níets. ,,Er werd niet alleen in vastgelegd hoe zo’n brug of spoorhuis eruit moest zien, maar ook wat elke ambachtsman betaald kreeg, onderscheiden per leeftijdscategorie, hoeveel jongeren er maximaal op een bouwplaats mochten werken, onder welke voorwaarden er op zondag mocht worden gewerkt en noem maar op. Alles was voorgekauwd, tot aan het aantal nagelkoppen aan toe. Zelfs de prijs en de maximale hoogte van het meerwerk was van tevoren al bepaald. Kom daar tegenwoordig maar eens om.”
Uit de tekeningen blijkt volgens Dick de Waal Malefijt dat de HESM een heel efficiënte manier van ontwerpen had. ,,De meeste spoorhuizen komen overduidelijk uit dezelfde mal. Hetzelfde geldt voor de bruggen. Daarvoor hadden ze een paar basisontwerpen. Een ophaalbrug zag er zó uit, een draaibrug zó. Soms moest de brug wat hoger of langer worden, maar dat veranderde feitelijk weinig aan het ontwerp.”

Een van de uitzonderingen hierop, was de brug bij Aalsmeer. ,,Die moest zo groot worden, dat konden ze met het standaardontwerp niet meer aan’’, zegt De Waal Malefijt. Hij vouwt de tekeningen voor deze brug open: twee banen papier van één bij ruim twee meter. Alles wat er nodig is om een brug te maken, is er op te zien. Tot de individuele klinknagels aan toe.
De Waal Malefijts favoriet is het ontwerp van de oude hefbrug over de toenmalige Amsterdamse Vaart in Haarlem. ,,Wat ontwerp betreft een kunststukje. De Haarlemmermeerlijn kruiste de trekvaart niet rechttoe rechtaan, maar schuin. Het brugdek werd daardoor geen rechthoek, maar een parallellogram, bijna een ruit. Dat maakt het technisch allemaal een stuk ingewikkelder. De krachten die er op inwerken zijn heel anders dan bij een gewoon, recht brugdek. Ik vind het leuk dat ze het toch hebben aangedurfd. Het schijnt uiteindelijk ook heel behoorlijk te hebben gewerkt.”

Advertisements

3 thoughts on “De schoonheid van een papieren spoor

  1. Pingback: Om in te lijsten « Sporen

  2. Pingback: 10e Jan Knippenberg Memorial met nieuwe coördinatoren | Losse Veter

  3. Pingback: Sporen-dvd is gepresenteerd in station Haarlem | Sporen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s