De laatste der locomotieven

Een van de meest opmerkelijke restanten van de Haarlemmermeerlijnen is te vinden in Hoorn – ver buiten het gebied van het oude spoornet. In een van de remises van Museumstoomtram Hoorn-Medemblik staat de NS 7742, beter bekend als ‘Bello’. Het is de laatste stoomlocomotief uit een serie die speciaal voor de Haarlemmermeerlijnen is gebouwd; de ‘oerserie’ die aanvankelijk als enige op dit net reed.

In de remise van de Museumstoomtram staan nog meer prachtige machines uit het stoomtijdperk, zoals de uit Haarlem afkomstige stoomtram De Ooievaar. Maar Bello springt er bovenuit. Zelfs op een grauwe zomerdag glimt het koper van de leidingen de bezoeker tegemoet en glanst de lak van de ketel alsof de locomotief net de fabriek is uitgerold.

Het schitterende uiterlijk zorgt er trouwens wel voor dat de NS 7742 een ietwat verwarrende indruk achterlaat. Bello, met zijn kenmerkende ronde raampjes en zijn typische koperen dom, is absoluut de locomotief die op zo veel oude ansichtkaarten prijkt. Alleen was het daar vrijwel altijd een stoffige, matte, ja zelfs enigszins versleten ogende machine. Het glom nooit zo mooi als dit pronkjuweel in de remise in Hoorn.
Toch is de NS 7742 van nu exact gelijk aan de locomotief die in 1914 uit de fabriek rolde, verzekert Marius van Rijn, chef materieel van de Museumstoomtram. ,,We hebben heel veel moeten vervangen, maar we hebben er wel voor gezorgd dat we steeds de oorspronkelijke materialen en technieken gebruikten. Alles is geklonken bijvoorbeeld, zoals dat toen gebeurde. Koperen leidingen en koperen kranen zijn exact gelijk aan die van de originele loc. Vaak zijn die onderdelen allang niet meer verkrijgbaar, maar die maken we dan zelf. We proberen zelfs de verf precies na te maken, wat helemaal niet gemakkelijk is. Destijds zijn stoffen gebruikt die nu niet meer mogen. Cadmium, bijvoorbeeld. Toch doen we het op de originele manier, want met een moderne verf krijg je niet die mooie diepe kleuren.”

Slechts op een enkel, minuscuul punt hebben de restaurateurs water bij de wijn gedaan. Oude vetpotten zijn her en der vervangen door kogellagers, omdat die veel schoner zijn. Van Rijn: ,,Er lekte zo veel vet uit die oude vetpotten, dat kan tegenwoordig niet meer. Maar hoewel het binnenwerk van zo’n onderdeel modern is, zorgen we ervoor dat de buitenkant exact hetzelfde is als het origineel. Wij zijn een museum. Een schilderij van Rembrandt restaureer je ook niet met acrylverf. Daar verf je ook geen hoedje paars omdat je dat toevallig een mooie kleur vindt. Nee, dan zoek je uit hoe het is geweest en zorg je ervoor dat het weer zo wordt. Dat is onze taak, vinden we.”

Bello staat in de remise niet alleen maar mooi te glimmen, de stoomlocomotief trekt er ook voortdurend op uit. De Museumstoomtram onderhoudt tussen Hoorn en Medemblik een spoorlijn waar de NS 7742 samen met ander historisch rollend materieel toeristen heen en weer vervoert. ,,Dat maakt ons werk alleen nog maar bijzonderder”, zegt Van Rijn. ,,Het materieel moet niet alleen historisch verantwoord zijn, het moet ook echt rijden. En betrouwbaar rijden. Ook al is het een museumtrein, we kunnen ons niet veroorloven dat de boel er bij een spoorwegovergang opeens mee ophoudt.”

De oude loc van de Haarlemmermeerlijnen is nu een van de topstukken van het museum. Dat vindt Madurodam ook, want dat heeft een kleine kopie van de NS 7742 in haar collectie opgenomen. Toch had het weinig gescheeld of de machine was ooit dezelfde weg gegaan als de andere 43 locomotieven uit de serie: naar de schroothoop. Van Rijn: ,,Nadat de 7742 tot in de jaren ’20 op de Haarlemmermeerlijnen heeft gereden, is hij ingezet op tramlijnen. Vooral op het lijntje Alkmaar-Bergen aan Zee. Toen dat in 1955 werd opgeheven, was de locomotief overbodig geworden. De neiging in Nederland was toen om dit soort spullen onmiddellijk op te ruimen. Maar dat vonden ze in Bergen zonde. Ze wilden Bello graag houden. Na veel gezeur is hij toen, in 1960, op een pleintje neergezet.”

Daar verpieterde de 7742 langzaam maar zeker. In 1978 leek de locomotief alsnog slooprijp. Op dat moment ontfermde de Museumstoomtram zich erover. ,,We hebben hem voor één gulden gekocht en vervolgens in zeven jaar tijd, in 10.000 manuren, helemaal gerestaureerd.”

Hoewel Bello met veel zorg is gerestaureerd, is weinig meer écht origineel. Van Rijn schat dat uiteindelijk 85 procent van de oude stoomlocomotief is vernieuwd. ,,Dit is nog wel authentiek”, zegt hij terwijl hij langs de locomotief loopt. ,,De spaken van de wielen. En dit gietstuk, de naamplaten, en de dom, de grote koperen stolp bovenop de ketel. Hij was wel erg gebutst, maar dat vonden we toch ook weer mooi. Dat zijn gebruikerssporen.”

Over de toekomst van het restauratiewerk is Van Rijn een tikkeltje somber. ,,Een groot deel van onze collectie heeft als cultureel erfgoed de A-status gekregen; dat wil zeggen dat het buitengewoon waardevol is. Maar subsidie van de overheid krijgen we niet. De staatssecretaris is al twee keer langs geweest, maar ze zegt telkens dat ze niets voor ons kan doen. Met alleen de opbrengsten van het museumbezoek kunnen we de kosten voor de restauratie niet betalen. Gelukkig krijgen we af en toe een schenking, anders zou het al heel snel ophouden. En er is nog zo veel werk te doen”, zegt hij, terwijl hij door een van de andere loodsen loopt. Een prachtig gerestaureerde, met teakhout beklede wagon staat naast een rijtuig dat letterlijk van ellende uit elkaar valt. ,,Die laatste wagon hebben we net binnengekregen. Die was in gebruik als een schuur. Dat is trouwens niets bijzonders hoor. Veel van de wagons die we nu hebben, en daar zitten echt prachtige exemplaren tussen, waren ooit verkocht aan particulieren en vervolgens gebruikt als tuinhuisjes, varkensstallen en noem maar op. Ook die wagon daar wordt prachtig. Maar het kost zo veel tijd, en zo veel geld.”

Advertenties

3 thoughts on “De laatste der locomotieven

  1. Pingback: Bello rijdt miljoenste kilometer « Sporen

  2. Pingback: Met Bello in Bergen | Sporen

  3. Pingback: Bello is 100! | Sporen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s